Birinci basamakta sağlık hizmeti alan hastaların ego durumlarına göre ortak karar verme sürecindeki beklentilerinin incelenmesi

Ortak karar verme (OKV), hastaya mevcut seçeneklerin sunulması, bu seçenekler hakkında detaylı bilginin verilmesi ve karar verme sürecine hastanın aktif katılımını kapsayan bir klinik yaklaşımdır. Aile hekimliği çekirdek yeterliliklerinden hasta merkezli bakımın bir bileşeni olan OKV'nin, birinci basamakta uygulanması olumlu klinik çıktılar sağlayacaktır. Ülkemizde ortak karar verme sürecinde hasta perspektifine ilişkin bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu çalışmanın amacı birinci basamakta sağlık hizmeti alma sürecindeki hastaların ego durumlarına göre ortak karar verme beklentilerinin incelenmesidir Çalışma, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı'na bağlı Aile Sağlığı Merkezleri'nde (ASM) gerçekleştirilmiştir. Araştırma iki aşamada son halini almıştır. İlk aşamada, çalışmanın metodolojik ayağı kapsamında, ortak karar vermede hasta beklentilerine ilişkin bir veri formu geliştirilmesi hedeflenmiş ve yapı geçerliği için faktör analizi ve güvenirlik için Cronbach alfa katsayısı ile değerlendirilmiş olan, Likert tipi 32 sorudan oluşan ''Birinci Basamakta Hasta Ortak Karar Verme Beklentisi Veri Formu'' oluşturulmuştur. (Keiser-Meyer-Olkin 0,986, Cronbach alfa 0,98) İkinci aşamayı teşkil eden kesitsel analitik araştırmada; %50 prevalans, %95 güven düzeyi ve 0,05 hata payı ile belirlenen 402 kişilik örnekleme dâhil edilen hastalara, ''Birinci Basamakta Hasta Ortak Karar Verme Beklentisi Veri Formu'', Ego Durumları Ölçeği ve Demografik Veri Formu uygulanmıştır. Verilerin değerlendirilmesi amacıyla; tanımlayıcı analizler, ki-kare analizi gerçekleştirilmiş ve lojistik regresyon modeli oluşturulmuştur. Birinci basamakta sağlık hizmeti alan hastaların ego durumları ve ortak karar verme beklentileri arasında anlamlı bir istatistiksel ilişki ortaya konamamıştır.(p=0,567) Katılımcılara ait yaş (p=0,020), meslek (p=0,020), aynı şehirde ikamet süresi (p=0,014), kronik hastalık (0,010), doğum yeri (p = 0,027), psikiyatrik hastalık (p=0,006), aynı evde yaşayan kişi sayısı (0,06) ve eğitimi durumu (p=0,039) gibi özelliklerin, ortak karar verme beklentisi üzerinde anlamlı etkisi olduğu ortaya konmuştur. Lojistik regresyon analizi bulgularına göre, kişinin kronik hastalığının olması, olmayanlara göre OKV beklentisini 3,931 kat arttırmaktadır. Bunun yanında, kişinin psikiyatrik hastalık öyküsüne sahip olması ise OKV beklentisini 3,573 kat arttırmaktadır. Aynı evde 3 ve üzeri kişi ile yaşanlarda OKV beklentisi 2 ve 2'den az kişi ile yaşayanlara göre 2,224 kat artmıştır. Birinci basamakta sağlık hizmeti alan hastaların ego durumlarına göre ortak karar verme beklentileri değişmemektedir. Araştırmanın çıktıları ele alındığında, birinci basamakta hastaların ortak karar verme beklentisinin, hastaların sosyodemografik özellikleri ile değişmekte olduğu saptanmıştır. Ortak karar verme ve psikolojik fenomenler arasındaki ilişkinin anlaşılabilmesi için yeni araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır Anahtar kelimeler: Birinci basamak, ortak karar verme, aile hekimliği, ego durumları, hasta merkezli bakım