Birlikte ekim yönteminin domates'de Tuta absoluta'nın(Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae) populasyonu, doğaldüşman yoğunluğu ve zarar oranı üzerine etkisinin belirlenmesi

Amaç: 2024 yılı domates üretim sezonunda Manisa/Sarıgöl Dindarlı köyünde birlikte ekimin domateste Tuta absoluta'nın popülasyonu, doğal düşman yoğunluğu ve meyve ve yaprakta zarar oranı üzerine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Materyal ve Metod: Çalışma tesadüf blokları deneme desenine göre 7 karakterli (yalnız domates kontrol, Yalnız fesleğen, Yalnız korunga, 1 sıra korunga + 2 sıra domates+ 1 sıra korunga, 2 sıra korunga + 2 sıra domates + 2 sıra korunga, 1 sıra fesleğen + 2 sıra domates + 1 sıra fesleğen, 2 sıra fesleğen + 2 sıra domates + 2 sıra fesleğen) ve 3 tekerrürlü olarak yapılmıştır. Çalışmada, domates sıra üstü 50 cm, sıra arası 150 cm olacak şekilde, blok uzunluğu 10 m, 4 m genişliğinde ve bloklar arasında 2 m olacak şekilde gerçekleştirilmiştir. Tuta absoluta'nın popülasyon değişimlerinin belirlenmesi için 1 adet feromon tuzağı ve her parselden 30 yaprak ve 30 meyve kontrol edilmiştir. Çalışma domates bitkisinin korunga ve fesleğen ile farklı sıralar şeklinde birlikte ekim yapılarak Tuta absoluta'nın popülasyon değişimini, doğal düşman yoğunluğu ve zarar oranının belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmada domates çeşidi olarak nergis oturak çeşidi, adi korunga (Onobrychis sativa) ve fesleğen (Ocimum basilicum L.) kullanılmıştır. Bulgular: Elde edilen sonuçlara göre T. absoluta'nın erginleri ilk olarak 19.7.2024 tarihinde Tuzak 1'de 82 adet/tuzak olurken, Tuzak 2'de 46 adet/tuzak birey görülmüş ve hasat sonuna kadar azalarak devam etmiştir. T. absoluta'nın yapraklarda yıllık ortalama bulaşma miktarı %17,29 ile yalnızca domates ekilen alanlarda olurken, birlikte ekim yapılan alanlarda istatistiksel farka rastlanmamış ve %14,01-15,08 arasında olmuştur. Meyve zarar oranı ise en yüksek %31,37 ile yalnız domates yapılan alanda görülürken, onu 1 sıra korunga+ 2 sıra domates+ 1 sıra korunga izlemiştir. 2 sıra korunga+ 2 sıra domates+ 2 sıra korunga, 1 sıra fesleğen+ 2 sıra domates+ 1 sıra fesleğen ve 2 sıra fesleğen+ 2 sıra domates+ 2 sıra fesleğen aralarında istatiksel fark bulunmamış ve zarar oranı 24,51-%25,00 arasında olmuştur. Doğal düşman olarak ise Coleoptera takımından Coccinella septempunctata Linnaeus (Coccinellidae) popülasyonu kayıt altında tutulmuştur. Domates- fesleğen, domates-korunga birlikte ekim uygulamaları ve monokültür domates uygulamaları arasında doğal istatiksel bir fark olmasa da birlikte ekim yapılan alanlarda daha fazla görülmüştür. Sonuç: Çalışma sonucundaki elde edilen veriler doğrultusunda, feromon tuzakları ve 1 sıra fesleğen + 2 sıra domates+1 sıra fesleğen ya da 1 sıra korunga + 2 sıra domates + 1 sıra korunga birlikte ekim yönteminin zararlı ile entegre mücadelede kapsamında T. absoluta'nun kontrolunda etkili olacağı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, bölgede daha fazla detaylı çalışmalarında yapılması da önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Birlikte ekim, domates, Tuta absoluta