BIST'de işlem gören finansal olmayan Türk firmalarının EKD ve PKD performansı

1990'lı yıllara kadar muhasebe tabanlı finansal performans ölçüm metotları ile şirketlerin kar/zarar durumları ele alınmakta, yatırımcılar da yönelimlerini bu doğrultuda uygulamaktaydı. Ancak 1980'lerin sonu ve 1990'ların başı itibarı ile küreselleşme ve küreselleşmenin hızlanması ile şirketlerin arasındaki rekabet artmış, aynı zamanda kaynak kısıtlılığına bağlı olarak da verimlilik kavramı önem kazanmıştır. Bu durum şirketlerin muhasebe açısından karlılığından ziyade şirket değeri kavramını ön plana çıkarmış ve beraberinde şirketlerin performans ile performans ölçümü kavramının, muhasebe tabanlı ölçüm metotlarından değer tabanlı ölçüm metotlarına doğru değişmesine neden olmuştur. Bu noktada değer tabanlı ölçüm metotlarından, Joel M. Stern ve G. Bennett Stewart III tarafından ¨Stern Stewart & Co.¨ danışmanlık şirketinin ticari markası olarak geliştirilen Ekonomik Katma Değer ile Pazar Katma Değer performans ölçüm metodu piyasaya girdiği günden itibaren hem piyasalarda hem de akademik çevrelerce oldukça rağbet görmüş kısa sürede popülerlik kazanmıştır. Bu çalışmanın ilk bölümünde öncelikle geçmişten günümüze finansal performans ölçüm metotları muhasebe tabanlı ve değer tabanlı finansal ölçüm metotları olarak ele alınmış, muhasebe tabanlı ve değer tabanlı finansal performans ölçüm metotlarından en sık kullanılanlar genel hatları, güçlü ve zayıf yönleri ile ele alınarak, muhasebe tabanlı ve değer tabanlı finansal performans ölçüm metotları mukayese edilmeye çalışılmıştır. Müteakiben değer tabanlı finansal performans ölçüm metotlarından ikisi ve bu çalışmanın ana konusu olan Ekonomik Katma Değer (EKD) ve Piyasa Katma Değer (PKD) kavramları detaylı olarak incelenmiş ve Borsa İstanbul nezdinde ¨İnşaat ve Bayındırlık¨ ile ¨Ulaştırma, Depolama ve Haberleşme¨ sektöründe bulunan firmalar örnek olarak seçilerek, söz konusu firmaların 2015-2020 yılları arasındaki çeyreklik dönemlerinin Ekonomik Katma Değer ve Piyasa Katma Değerleri ölçülmüştür. Bu çalışmada yukarıda çerçevesi çizilen model ile; firmaların pozitif mi yoksa negatif mi Ekonomik Katma Değer/Piyasa Katma Değeri oluşturdukları, Ekonomik Katma Değerin Piyasa Katma Değeri üstünde herhangi bir etkisi olup olmadığı, aynı şekilde Piyasa Katma Değerin Ekonomik Katma Değer üstünde herhangi bir etkisi olup olmadığı, söz konusu iki değerin arasında herhangi bir anlamlı ilişki olup olmadığı ve son olarak bu iki ölçütün ayrı ayrı hisse performansı ile bir ilişkisi olup olmadığı her bir sektör için araştırılmak istenmiştir. Bu kapsamda öncelikle Borsa İstanbul'da ¨İnşaat ve Bayındırlık¨ sektöründe kayıtlı dokuz firmanın 2015-2020 yılları arasında bulunan 24 çeyrek dönemi ile ilgili toplam 216 gözlem yapılmış, buna göre 29 adet pozitif EKD ve 187 adet negatif EKD ile, 112 adet pozitif PKD ve 104 adet negatif PKD elde edilmiştir. Daha sonra araştırma örneğinin diğer sektörü olan ¨Ulaştırma, Depolama ve Haberleşme¨ sektörü incelenmiş, bu sektörde bulunan 11 firmadan sekizinin 2015-2020 verilerinin tam olduğu tespit edilmiş, bu kapsamda söz konusu sekiz firmanın 2015-2020 yılları arasında bulunan 24 çeyrek dönemi ile ilgili toplam 192 gözlem yapılmış, buna göre 40 adet pozitif EKD ve 152 adet negatif EKD ile, 130 adet pozitif PKD ve 62 adet negatif PKD elde edilmiştir. Araştırma modeli çerçevesinde ve araştırma soruları doğrultusunda oluşturulan hipotezlerin SPSS 20.0 programı ile yapılan basit regresyon analizi sonucunda ise her iki sektörde de EKD'nin PKD üzerinde ve PKD'nin de EKD üzerinde anlamlı etkisi olduğu, ancak hem EKD'nin hem de PKD'nin hisse performansı üzerinde bir etkisi olmadığı tespit edilmiştir.