Bitlis'in jeoçeşitliliği ve jeolojik miras potansiyelinin sürdürülebilir kalkınma açısından incelenmesi

Yaklaşık olarak 4.6 milyar yıl yaşında olan Dünya Merkür, Venüs ve Mars ile birlikte kaya gezegenler olarak anılmaktadır. Bu gezegenler içinde canlı yaşamına ev sahipliği yaptığı için çok önemli bir yere sahip olan Dünya'da levha tektoniği nedeniyle kayaç çevrimi yaşanmaktadır. Bu çevrim farklı kayaçların oluşmasına ve zengin bir jeoçeşitliliğin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Kabuğu oluşturan kayaçlar oluştukları dönemlere ait tüm bilgileri bünyelerine kaydederler. Bu kayıtlar yerbilimciler tarafından çözüldüğü zaman dünyanın geçmişi hakkında çok özel bilgiler elde edilir. Bu bilgilerin bazıları eşsizdirler ve mutlaka korunmaları gerekmektedir. Bu özel jeolojik oluşumlar, hem bilimsel hem de görsel olarak korunması gereken jeolojik miras öğeleridir. Bu jeolojik miras öğelerinden türünün iyi örneklerini temsil eden ve yok olma riski altında olanlar jeosit olarak tanımlanmaktadır. Bir bölgedeki zengin jeosit varlığı, jeopark düzenlemelerinin önünü açar. Jeoparklarla birlikte hızla gelişen jeoturizm faaliyetleri, abiyotik varlıklar olan jeolojik miras öğelerinin, tüm dünyada sürdürülebilir kalkınma objeleri olmasını sağlamıştır. Çalışma alanının en yaşlı kayaçlarını Prekambriyen yaşlı Bitlis Masifi kayaçları, Nemrut ve Süphan stratovolkanlarının ürünleri ise en genç kayaçları oluşturur. Prekambriyen ve Kuvaterner arasındaki sürede oluşan magmatik, metamorfik ve sedimanter kayaçlar, bölgeyi Türkiye'nin jeoçeşitliliği en zengin alanlarından biri yapmıştır. Çalışma alanı, Bitlis ilinde 5.000 km2 bir alanı kapsar ve jeolojik mirasın yanı sıra kültürel, arkeolojik ve biyolojik miras öğelerini de barındırır. Bu çalışmada 5 jeorota üzerinde 54 jeolojik miras öğesi belirlenmiş, bunlardan 24'ü jeosit, 5'i ise antropojenik jeosit olarak tanımlanmıştır. Bu zenginlik, Bitlis'te Küresel Jeopark Ağı'na üye olabilecek bir jeopark oluşturulması için bilimsel destek sağlamaktadır. Ancak jeoparkın ulusal veya küresel ağa üye olabilmesi için yönetim planı ve sürdürülebilir ekonomik katkı stratejilerinin geliştirilmesi gerekmektedir. Bu tez, Bitlis'in jeoçeşitliliğini ve jeolojik miras potansiyelini ortaya koyarak sürdürülebilir kalkınma amaçlı bir jeopark önerisi sunmaktadır.