Böbrek nakli olan hastalarda ilaç uyumsuzluğu nedenlerinin belirlenmesi

Araştırma, böbrek nakli olan hastaların ilaç uyumsuzluğu nedenlerinin belirlenmesi amacı ile tanımlayıcı türde gerçekleştirildi. Araştırmanın evrenini; bir özel üniversite hastanesi Organ Nakli Polikliniği'nde takip edilen tüm hastalar (N=450), örneklemini ise 18-65 yaş arası, nakil sonrası 3 ay geçen, okuma-yazma bilen, duyusal/işitsel engeli olmayan, araştırmaya katılmaya istekli ve onam alınan 120 hasta oluşturdu. Verilerin toplanmasında; "Hasta Tanıtıcı Bilgi Formu", ilaç uyumunun değerlendirilmesinde "Adherence Scale with Knowledge (ASK-20)'' ve "Medication Adherence Report Scale-5/İlaç Uyumu Bildirim Ölçeği (İUBÖ)", yaşam kalitesininin değerlendirilmesinde "Yaşam Kalitesi Ölçeği-5 Boyut (EQoL-5D-3L)" kullanıldı. Verilerin analizi, IBM SPSS®22.0 programında tanımlayıcı, ilişki arayıcı ve karşılaştırmalı istatistikler kullanılarak gerçekleştirildi. Böbrek nakli hastaların İUBÖ puan ortalamasının 23.16±2.83 olduğu ve %37.5'inin ilaç uyumsuzluğu olduğu saptandı. EQoL-5D-3L VAS puan ortalamasının ise 79,5±8,43 (min=40-maks=90) olduğu belirlendi. İUBÖ ile EQoL-5D-3L arasında negatif yönde, anlamlı ilişki olduğu görüldü (r=-0,203;p0,05). Hastaların %59,2'si erkek, %69,20'si evli, yaş ortalamasının 40.50±11.92 yıl ve nakil sonrası geçen süre ortalamasının 17,3±15,61 ay olduğu belirlendi. Yaş arttıkça (r=-0,210;p0,05), çocuk sayısı arttıkça (r=-0,270;p0,05), nakil üzerinden geçen süre arttıkça İUBÖ puanlarının azaldığı (r=-0,313;p<0,001) belirlendi. Dil ve içerik geçerliği yapılan ASK-20 ölçeğinin, yapı geçerliği adımında Kaiser-Meyer-Olkin testi değeri 0,50 altında olduğu için (0,314) faktör analizine uygun olmadığı görüldü. Bu araştırmada yaşın (p<0,05) ve nakil üzerinden geçen sürenin (p<0,001) artmasının, ilaç uyumsuzluğunu arttırdığı belirlendi. Erkek olmanın, evli olmanın, çocuk sahibi olmanın, nakil sonrası emekli olmanın, ilaç kullanımına yardımcı yakını olmanın, ulaşım/önemseme/unutma nedeni ile randevuyu aksatmanın, ilaçlarını bilmemenin, ilaçlarını bırakmanın ilaç uyumsuzluğu üzerinde etkili değişkenler olduğu görüldü. Ayrıca ilaç uyumu arttıkça yaşam kalitesinin arttığı belirlendi. Sonuç olarak; hastalara verilen eğitimin sık aralarla tekrarlanması ve ilaç kullanımında yaşanılan zorlukların belirlenerek bireye özgü danışmanlık verilmesi önerilir. İlaç uyumu hakkında eğitimin kalıcılığını arttırmak ve buna bağlı olarak yaşam kalitesini arttıracak hemşirelik girişimlerin planlanması önerilmektedir.