Böbrek transplantasyonu yapılan çocuklarda kognitif fonksiyonlar, el becerisi, kavrama kuvveti, reaksiyon zamanı ve dengenin değerlendirilmesi

Çalışmamızın amacı; kronik dönem böbrek transplantasyonu olan çocuklarda sağlıklı akranlarına kıyasla kognitif fonksiyonların, el becerisinin, el kavrama kuvvetinin, reaksiyon zamanının ve dengenin etkilenip etkilenmediğini belirlemektir. İstinye Üniversitesi Hastanesi Bahçeşehir Liv Hospital'da takip edilen 30 hasta böbrek transplantasyon grubu, 30 sağlıklı çocuk ise kontrol grubu olmak üzere iki gruba ayrıldı. Tüm katılımcıların kognitif fonksiyonları Stroop Testi ile, kaba motor el becerisi Tahta Kutu ve Blok Testi ile, ince motor el becerisi 9 Delikli Peg Testi ile, el kavrama kuvveti (Handgrip Strength Test - HGST) ile reaksiyon zamanının değerlendirilmesi Light-Trainer (LTv2, Türkiye) Cihazı ile, denge Pediatrik Denge Ölçeği ile değerlendirildi. Tüm değerlendirmeler sonucunda böbrek transplantasyon grubu ve kontrol grubunun demografik özellikleri benzer bulundu (p>0.05). Kognitif fonksiyonlar, el motor beceri ve el reaksiyon zamanı parametrelerinde önemli farklılıklar gözlenmiştir. Kognitif değerlendirmede Stroop Testi'nde "Siyah/Beyaz Okuma"(p<0.001)" Dörtgen Rengi Söyleme" (p=0.007) ve "Renkli Kelimeleri Okuma" (p=0.002) süreleri ile bu bölümlerdeki ve "Renkli Kelimelerin Rengini Söyleme" hata sayıları (sırasıyla; p=0.029; p=0.002; p=0.048; p=0.001). transplantasyon grubunda anlamlı olarak daha yüksektir (p<0.05). El motor becerilerinde ise hem kaba motor testinde "Tahta Kutu ve Blok Testi" (dominant:p=0.020; non- dominant:p=0.037) hem de hem ince motor testinde "9 Delikli Peg Testi" (dominant: <0.001; non-dominant: <0.001) kontrol grubunun anlamlı derecede daha iyi performans gösterdiği bulundu (p<0.05). El kavrama gücünde dominant el (p=0.336) ve non-dominant elde (p=0.348) gruplar arasında anlamlı fark saptanmadı (p>0.05). Light Trainer cihazı ile yapılan reaksiyon zamanı ölçümlerinde ise dominant ve non-dominant elin "en hızlı" (p<0.001),, "en yavaş" (p=0.005) ve "ortalama" (p=0.018) reaksiyon sürelerinde iki grup arasında istatistiksel anlamlı farklar tespit edildi (p<0.05). Denge değerlendirmesinde gruplar arasında anlamlı bir fark gözlenmemiştir (p=0.276). Sonuçlarımız, böbrek transplantasyonu geçirmiş çocuklarda yürütücü işlevler, dikkat, motor koordinasyon ve zaman-temelli motor performans alanlarında çok boyutlu bir etkilenim olduğunu göstermektedir. Bu bilişsel ve motor bozulmalar, çocukların günlük yaşam, akademik başarı ve sosyal katılımlarında çeşitli zorluklar yaşamalarına neden olabilir. Bu nedenle, transplantasyon sonrası klinik takip sürecine nörogelişimsel değerlendirmelerin entegre edilmesi ve çocuklara özel bireyselleştirilmiş rehabilitasyon programlarının oluşturulması gereklidir. Özellikle dikkat, işlemleme hızı, motor koordinasyon ve postüral kontrolü hedefleyen fizyoterapi ve rehabilitasyon müdahaleleri erken dönemde planlanmalı; süreçte okul ortamına entegrasyonu da kapsayan bütüncül müdahale modelleri benimsenmelidir.