Borsa İstanbul'da adaptif piyasalar hipotezinin testi

Finansal piyasalarda "geçmiş fiyat hareketlerinden yola çıkarak gelecekteki fiyatlar öngörülebilir mi?" sorusuna yanıt bulabilmek amacıyla birçok çalışma yapılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda Etkin Piyasalar Hipotezi (EPH) ve Davranışsal Finans (DF) olmak üzere iki ayrı kavram türemiştir. EPH'ye göre yatırımcılar rasyonel, piyasa ise etkindir. Piyasadaki fiyatların mevcut bütün bilgileri içerdiğini savunan EPH'ye karşı, DF yatırımcıların irrasyonel olduğunu ve dolayısıyla finansal piyasaların etkin olamayacağını öne sürmüştür. Andrew Lo, Davranışsal Finans ve Etkin Piyasalar Hipotezi'ni uzlaştırmak amacıyla 2004 senesinde Adaptif Piyasalar Hipotezi'ni (APH) geliştirmiştir. APH' ye göre yatırımcılar ne tamamen rasyonel ne de tamamen mantıksızdır. APH'ye göre piyasa bazen etkin olabilirken bazen de etkin olmayabilir. Bir piyasanın etkinliği ise piyasadaki rakiplerin hacmine, çevresel koşullarına, kar fırsatlarına ve yatırımcıların adaptasyon yeteneğine göre değişmektedir. Piyasa etkinliğinin incelenmesi ve APH'nin test edilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, BİST 100, Mali, Sınai, Hizmet ve Teknoloji endeksleri analiz edilmiştir. Çalışmada öncelikle 2000-2021 dönemleri için BİST 100, Sınai, Mali, Hizmet ve Teknoloji endekslerinin zayıf formda etkinliği incelenmiştir. Bu amaçla Portmanto Testi ve birim kök testleri kullanılmıştır. Etkin Piyasalar Hipotezinin geçerliliği için yapılan testlerde BİST 100, Sınai, Mali, Hizmet ve Teknoloji endekslerinin 2000-2021 dönemi günlük getirilerinde Etkin Piyasalar Hipotezinin geçerli olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ardından Adaptif Piyasalar Hipotezi, 2000-2021 dönemleri boyunca doğrusal ve doğrusal olmayan yöntemlerle incelenmiştir. Bu amaçla günlük getiri verileri iki yıllık alt dönemlere ayrılmıştır. Doğrusal testlere göre endekslerde Adaptif Piyasalar Hipotezinin geçersiz olduğunu sonucuna varılmıştır. Adaptif Piyasalar Hipotezinin doğrusal olmayan testlere göre Adaptif Piyasalar Hipotezinin Teknoloji endeksinde geçerli olmadığı, BİST 100, Sınai, Mali, Hizmet endekslerinde ise geçerli olduğu görülmüştür. Hipotezin geçerli olması ilgili endekslerde piyasa etkinliğinin piyasa koşullarına göre değiştiğini ifade etmektedir. Piyasa etkinliğinin zaman içinde değişiyor olması, yatırımcılara yatırım stratejileri geliştirmeleri konusunda yol gösterici olabilir. Piyasanın etkin olmadığı dönemlerde yatırımcılar arbitraj ve yatırım fırsatları elde edebilir.