Boşanmış bireylerin boşanma sonrası deneyimleri ve boşanma sonrası damgalanmanın dramaturjik teori üzerinden incelenmesi

Evlilikle kurulan aile birliği boşanmayla yasal olarak sonlanır. Dolayısıyla boşanmalara, toplumun temel yapı taşı olarak görülen ve kutsal anlamlar içeren aile kurumuna zarar veren bir olgu olarak yaklaşılır. Tarihsel süreçte bazı toplumlarda yaygınlaşarak kabul görmüş bir olgu olsa da kimi toplumda gerçekleşmesi engellenen hatta yasaklanan bir olgu durumundadır. Boşanmaya yönelik böyle bir algı boşanmış bireylere karşı yargılayıcı tutumların oluşmasına neden olmaktadır. Özellikle modern toplumlara kıyasla geleneksel toplumlarda anormal bir olgu olarak tanımlanan boşanmalara bakış bu şekildedir. Toplumsal yapıda böyle bir zihniyet boşanmış bireylerin ötekileştirilmesine ve damgalanmasına neden olmaktadır. Bu çalışmanın amacı boşanmış bireylerin boşanma sonrası deneyimleri üzerinden boşanma sonrası damgalanmanın gerçekleşip gerçekleşmediğini incelemek, boşanmış birey kimliğinin toplumdaki konumunu, bu konumun bireylerin benlik algılarına ve benlik sunumlarına nasıl yansıdığını anlamaktır. Bu doğrultuda, bireylerin deneyimlerine odaklanmamızı imkân verecek olan nitel araştırma yöntem ve tekniklerinden faydalanılmıştır. Erving Goffman'ın dramaturjik teorisi bağlamında boşanmış bireylerin gündelik yaşamlarındaki etkileşimlerinde, benliklerini ötekilere ne şekilde sundukları anlaşılmaya çalışılmıştır. Çalışma kapsamında kartopu ve ölçüt örnekleme tekniği ile Manisa merkezden ve Saruhanlı ilçesinden 18 boşanmış bireyle derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Araştırmaya Manisa merkezin yanı sıra ile en yakın ilçe olan Saruhanlı da dâhil edilerek çalışmanın kapsamı genişletilmeye çalışılmıştır. Manisa'da daha önce boşanmaya yönelik sosyolojik araştırmaların olmaması bakımından buradaki boşanma olgusuna yönelik algıyı ortaya koyma konusunda aydınlatıcı sonuçlara ulaşılmıştır. Araştırma sahasında elde edilen veriler analiz edilerek kadın ve erkek katılımcıların boşanma deneyimleri ayrıntılı şekilde incelenmiştir. Boşanmanın nedenleri, sonuçları ve bireylere etkisi çeşitli boyutlarıyla değerlendirilmiştir. Araştırma bulgularına göre boşanma sonrası bireylerin damgalanmayı yoğun şekilde hissettiği anlaşılmıştır. Özellikle damgalanma ve dışlanma kadınların yaşamını ciddi şekilde etkilemektedir. Öyle ki kadın katılımcıların boşanma sonrası benlik izlenimini yönetebilmek adına benlik sunum stratejileri geliştirdikleri görülmüştür. Araştırma kapsamındaki hiçbir erkeğin toplumsal gözetimi idare edebilmek adına farklı bir eyleme başvurmadığı görülmüştür. Kadınların benlik izlenimini yönetmek için ürettiği stratejiler gizleme, ölçülü davranma, benliğin toplumsal idealleştirilmesi, görünmez kadınlar, eski kimliğe atıf, açığa vurma, erkek gibi olma ve izolasyon olarak kodlanmıştır.