Bosna Hersek'in son durumu ve Dayton Barış Antlaşması

Bosna'da yaşanılan kanlı savaş ve soykırım sonrası uluslararası toplumun da nihayetinde devreye girebilmesiyle bu savaşa bir son vermek ve uzlaşıya varmak adına taraflar Dayton Barış Antlaşması'nı imzalamış ya da imzalamak zorunda kalmıştır. Bu antlaşma ile Bosna-Hersek adıyla yeni bir devlet ve o devlet için dünyanın en karmaşık sistemlerinden biri olan yeni bir düzen kurulmuştur. 2 entite, 1 özerk bölge ve 10 kantondan oluşan devlette savaş sonrasında bile hâlâ yaşayabilmek çok kolay olmamıştır. Bu çalışma ile temelde Dayton Barış Antlaşması ve ekleri, özellikleri, amaçları, sonuçları, şekillendirdiği sistem, çizdiği sınırlar, yol açtığı sorunlar, anayasa değişiklik gündemleri, antlaşmanın 25. yılı gibi hususlar ve sonrasında Bosna-Hersek'in bugünkü durumu ve yaşanan gelişmeler ele alınmıştır. Fakat bugünü anlayabilmek için dününden başlamak adına Balkanlar ve Yugoslavya'ya dair bilgilerle Bosna-Hersek'in kısa tarihi, Yugoslavya'nın dağılışı ve bu dönemde Bosna-Hersek, antlaşma şartlarına zemin hazırlayan savaş dönemi söylemler ve yaşanılan vahşet de gündeme alınarak kapsamlı bir çalışma yürütülmüştür. Zira (özellikle Boşnaklar açısından) bu antlaşmayı reddetmek kadar kabul etmek de oldukça zor olmuştur. Ancak bu derece vahim bir savaşa bir son verebilmek için bu karmaşık yapı kabul edilmek durumunda kalınmıştır. DBA ile birlikte ülkenin anayasası da kabul edilmiştir. Bir barış antlaşması olarak savaşı durdurması hasebiyle başarılı görülebilecek DBA, kurduğu hantal sistem ve entititelere verdiği geniş yetkiler, veto hakkı gibi hususlar başta olmak üzere çeşitli sorunlarla ülkenin en basit kararları almasını bile güçleştirmekteyken, çözümsüz kalan birtakım sorunlar yanında, AB ve NATO üyeliği gibi ülkenin kaderini etkileyecek büyük kararlar da tartışmalarla gündemde yerini almaktadır. Geçmişte anayasa değişikliği denemeleri de yaşayan ülke genelinde kimi çevreler ve uluslararası arası aktörler de aradan geçen 25 yıl sonunda antlaşmada değişikliklere gidilmesi gerektiği görüşündedir. Bu gerekli değişiklikler için gereksiz şiddet olayları yaşanmadan, barış ortamında ve tüm çevrelerce üzerinde uzlaşılarak, günümüz şartlarına uygun revizyonlar yapılması sağduyu ve iyi niyet sahibi kesimlerce dile getirilmektedir.