Bulgar Eksarhlığı

Bulgar milleti, Osmanlı millet sistemi içerisinde Rum milletinden sayılmıştır. Bu sistemde, Fener Patrikhânesi, Osmanlı Devleti tebaasından olan Ortodoks Hıristiyanların dini mercii ve Fener Patriği Ortodoks tebaanın "Millet Başı " olduğu için bütün Ortodoks tebaa sembolik olarak Rum Milleti adı ile ifade edilmiştir. Aslında Bulgar Eksarhlığının kurulması Fener Patrikhanesinin devlet nazarında bütün Ortodoks tebaanın temsilcisi olma özelliği ile yakından * ilgilidir. Çünkü, Osmanlı Devletinin zayıflamaya başladığı dönemlerde ve özellikle 18. yüzyılda Bulgarlar üzerindeki Rum baskısı artmış ve Fener Patrikhânesi yoğun bir Rumlaştırma faaliyetine girişmiştir. Bu faaliyetler 1767 yılında Ohri Bulgar Başpiskoposluğunun kaldırılmasından sonra daha da yoğunlaşmıştır. Bu yüzden, Bulgar milliyetçiliğinin ilk cereyanı Osmanlı Devleti 'ne karşı değil, Fener Patrikhanesine duyulan bir tepki olarak başlamış ve Bulgarlar için bağımsızlığa giden yolda ilk hedef, Fener Patrikhanesinin boyunduruğundan kurtulmak olmuştur. Bulgarlar açısından, Bulgar milliyetçiliğinin gelişimine paralel olarak gelişen bağımsız kilise kurma fikri, 3 Nisan 1860'ta Fener Patrikhanesini tanımadıklarını ilan etmeleriyle doruk noktasına ulaşmıştır. Bu tarihten sonra, Bulgarlar ve Fener Patrikhânesi arasındaki ayrılığı ortadan kaldırmaya yönelik adımlar sonuç vermemiştir. Ayrıca, Bulgarların Fener Patrikhanesinden şikâyetlerinin giderek artması ve meselenin uzadıkça özellikle Rusya tarafından istismar edileceğinin anlaşılması üzerine, Fener Patrikhânesi ve Bulgar tebaası arasındaki mücâdeleye son vermek isteyen Osmanlı Devleti,. 11 Mart 1870 tarihinde Bulgar Eksarhlığı Fermanım ilan etmiştir. Ancak, Fener Patrikhânesi bu fermanı tanımadığı gibi 1872 yılında Bulgar Eksarhlığı ve mensuplarını " şizmatik " ilan etmiştir. Bu bakımdan, ferman Bulgarlar ve Fener Patrikhânesi arasındaki mücâdeleyi önleyememiş ve daha da şiddetlenmesine sebep olmuştur. Bulgar Eksarhlığı Fermanı idâri hükümler taşımaktadır. Bir başka ifade ile Osmanlı tebaasından bir grubun dini açıdan bağlı olacağı kurumun idarî statüsünü tespit etmeye yöneliktir. Fermanın en önemli maddesi olan 10. madde Bulgar Eksarhlığının dini sınırlarını çizerken aslında Bulgar milletinin etnik sınırlarını çiziyordu. Ayrıca, bu madde ile Bulgar Eksarhlığı hudutları dışında kalan yerlerde11 yaşayan Ortodoks Hıristiyanların üçte ikisinin Bulgar Eksarhlığına geçmek istemeleri halinde buna imkan tanınması, Fener Patrikhânesi ve Bulgar Eksarhlığı arasında özellikle Makedonya üzerinde büyük bir nüfuz mücâdelesi yaşanmasına sebep oldu. Bu noktada, Bulgar Eksarhlığımn lO.maddeye dayanarak hudutlarını genişletmeye çalışmasına karşılık, Fener Patrikhanesinin kendi nüfuz sahasına Bulgar Eksarhlığımn girmesini önlemeye çalıştığı görülmektedir. Bulgarlar ve Rumlar arasında yaşanan Kilise Mücâdelesi; metropolitler meselesi, kilise ve mektep mücâdelesi ve zorla kilise değiştirme olayları şeklinde tasnif edilebilir. Ancak, Bulgaristan, Yunanistan ve Sırbistan'ın Makedonya ihtirasları, Bulgar Eksarhlığı ve Fener Patrikhânesi arasında yaşanan kilise mücâdelesini milliyet mücâdelesine dönüştürmüştür. Bundan dolayı, Bulgar Eksarhlığı ve Fener Patrikhânesi arasındaki mücâdele Makedonya Meselesinin en önemli sebeplerinden birisini teşkil etmiştir. Osmanlı Devleti bu mücâdelede tarafsız kalmaya özen göstermiştir. Bulgar Eksarhlığı merkezi 1913'te Sofya'ya nakledilmiş ve 1945'te Fener Patrikhânesi şizmatik kararını kaldırmıştır. 1953'te ise Bulgaristan Patrikliği kurulmuştur.