Bulgaristan'ın bağımsızlık sürecinde kilisenin fonksiyonel rolü

Bulgarlar, XIX. yüzyılın başlarından itibaren Rum Patrikhânesi'nin asimilasyon politikalarına karşı millî bir uyanış hareketi başlatmışlardır. Uzun bir mücadele sonucunda 1870'te Patrikhâne'den ayrılan Bulgarların bundan sonraki faaliyetleri Osmanlı Devleti'ne karşı siyasî bağımsızlık mücadelesi vermek yönünde olmuştur.Bulgarlar, Patrikhâne'ye karşı vermiş oldukları millî-dinî mücadele boyunca sosyal, kültürel, ekonomik ve eğitim açısından da kendilerini geliştirmiş, kısa süre içerisinde millî uyanışlarını gerçekleştirmişlerdir. Bu uyanış sürecinde başta din adamları olmak üzere, Rusya, Avrupa devletleri ve misyonerler önemli roller oynamışlardır. Bulgarlar, Patrikhâne'ye karşı dinî bağımsızlıklarını kazandıktan sonra Osmanlı İmparatorluğu'ndan da bağımsızlıklarını elde etmek arzusuyla bir takım isyan hareketlerine girişmişlerdir. Bulgarların isyanlarında din adamları oldukça etkin bir rol oynamış, bir Osmanlı kurumu olan Ekzarhâne de Bulgar isyanlarına destek vermekten kaçınmamıştır.1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşından sonra Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı bir Prenslik olan Bulgaristan tam bağımsız bir devlet olma sevdasını sürdürmüştür. Prensliğin bu faaliyetlerinin başta gelen destekçisi de Osmanlı İmparatorluğu'nun başkentinde bulunan Ekzarhâne olmuştur.Ekzarhâne ve Bulgar din adamları Prensliğin, bağımsızlığını ilân ettiği 1908 yılına kadar ihtilâl komitelerine her türlü yardım ve desteği sağlamış, Bulgarlar arasında propagandalar yapmak yoluyla da onları bağımsızlık için teşvik etmiştir. Ayrıca Ekzarhâne, Bulgarların sosyo-kültürel bakımlardan gelişmelerine de destek vererek katkıda bulunmuştur.Böylece XIX. yüzyıl başlarında başlayan Bulgar millî-dinî uyanışının meyvesi olan Ekzarhâne, hiç şüphesiz millî bağımsızlık için verilen uzun mücadelenin doruk noktasında Bulgar halkının dinî, toplumsal ve siyasî temsilcisi olmuştur.