Büveyhî hâkimiyetine giden süreçte Bağdat'ta siyâsî, iktisâdî ve içtimâî hayat (279-334/892-945)

Abbâsî Devleti (132-656/750-1258) onuncu yüzyılın ilk yarısında tarihinin en önemli dönüm noktalarından birisini yaşadı. Kurulduğu yıllarda sahip olduğu geniş sınırlar ile halifelerin sahip olduğu mutlak güç ve kudret, tıpkı Sâmerrâ döneminde olduğu gibi yeniden sarsılmaya başladı. Bir yandan merkezde ayaklanmaların başlaması, diğer yandan Abbâsî hâkimiyetindeki bazı bölgelerde isyanların ve bağımsızlık taleplerinin artması, devlet otoritesinin zedelenmesine ve hızlı bir çözülme yaşanmasına neden oldu. Halife Mu'tazıd ve oğlu Müktefî döneminde alınan tedbirlerle bu sıkıntılar geçici bir süre giderildi. Ancak oğlu Halife Muktedir döneminden itibaren hızlı bir gerileme içine girildi. Halife Mu'tazıd'ın başkenti Bağdat'a taşımasından Büveyhîler'in Bağdat'ı ellerine geçirmesine kadar uzanan bu süreçte (279-334/892-945) Abbâsî Devleti, oldukça çetrefilli siyâsî, iktisâdî ve içtimâî olaylar yaşadı. Bu çalışmada Büveyhîler'in Abbâsî Devleti'nin merkezini ele geçirmelerine imkân tanıyan süreç ele alınmıştır. Yapılan analizler sonucunda Abbâsî yöneticilerinin uyguladığı bazı politikaların hem devleti hem de halkı, çözümü olmayan bir kargaşaya sürüklediği tespit edilmiştir. Özellikle Halife Mu'tazıd'ın bölge liderlerine bağımsızlık hakkı tanıması başlangıçta malî ve idarî hususlarda Abbâsî Devleti'nin yararına görünse de, sürdürülebilir bir politika olmamıştır. Devlet arazilerinin sadece bürokratlara, yöneticilere, komutanlara ve zenginlere iktâ olarak verilmesi, ancak vergilerin devlete ödenmemesi ekonomik hayatı altüst etmiştir. Büveyhîlerin, siyâsî istikrarı bozulmuş, ekonomisi altüst olmuş, sosyal bağları çözülmüş bir Bağdat'ı ellerine geçirmeleri hiç de zor olmamıştır.