Büyük Selçuklu döneminde ribatlar ve sosyo-kültürel ve ekonomik fonksiyonları

Büyük Selçuklu Döneminde Ribatlar ve Sosyo-Kültürel ve Ekonomik Fonksiyonları Bu tezde Büyük Selçuklu dönemi ribatları ve ribatların sosyal, kültürel, ekonomik ve askerî fonksiyonları ele alınmaktadır. Büyük Selçuklu dönemi ribatlarının tespiti ve bu ribatların sosyal, kültürel, dinî, ekonomik, askerî alanda hizmet veren çok yönlü bir yapı olduğunun ortaya konulması amaçlanmıştır. Dönemin çağdaş ve diğer kaynakları ile modern akademik çalışmalar ışığında nitel araştırma yöntemleri kullanılarak hazırlanmıştır. İslamiyetin cihad anlayışı çerçevesinde şekillenen ribatlar, başlangıçta cihad gönüllülerinin beklediği yerleri ifade etmek için kullanılmıştır. Büyük Selçuklu öncesindeki tarihsel sürecinde Müslüman devletlerin hudut savunma sisteminin önemli bir parçası haline gelen ribatlar; zamanla ileri karakol, medrese, hankah ve kervansaray olarak hizmet veren yapıların genel adı olmuştur. Büyük Selçuklu döneminde ribatlar; kervansaray, hankah ve ileri karakol vazifesi gören fonksiyonel bir yapıdır. Selçuklu dönemi ribatları topluma hizmet anlayışı çerçevesinde genellikle sultanlar ve devlet adamları tarafından inşa edilmiştir. Yol güzergâhları üzerine inşa edilen ribatlar hem bölgenin güvenliğini sağlamış hem de yolcu ihtiyaçlarını karşılamıştır. Dinî, ilmî ve ticari seyahatlerin gerçekleşmesinde ribatlar etkin rol oynamıştır. Selçuklu dönemi ribatları kültürel etkileşimin en yoğun yaşandığı merkezler olduğu gibi ticari faaliyetlerin yürütüldüğü merkezler de olmuştur. Dönemin hankah ribatları hem devlet toplum yakınlaşmasında bir köprü vazifesi görmüş, hem de bir eğitim kurumu gibi faaliyet göstermiştir. Ribatların askeri önemi sadece hudutların savunulmasıyla sınırlandırılmamış, ordular seferleri esnasında konaklamak için ribatlar çevresini tercih etmiştir. Selçuklu döneminde ribatlar; sosyal, ekonomik, dinî ve askerî hayata doğrudan etki eden müesseseler olarak varlık göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Ribat, Kervansaray, Hankah, İleri Karakol, Ticaret, Seyahat, Büyük Selçuklu Devleti.