Büyüyen yaşlı tüketiciler pazarı: Yaşlı tüketicilerin satın alma davranışları ve görüşleri

Bu çalışma büyüyen yaşlı tüketiciler pazarında yaşlı tüketicilerin satın alma davranışlarını ve pazara ilişkin görüşlerini belirlemek amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemi Ankara il sınırları içinde yer alan Çankaya, Keçiören ve Mamak ilçelerinde yaşayan yaşlı tüketicileri temsilen "65 ve üzeri" yaş grubunda olan toplam 500 kişiden oluşmaktadır. Araştırma verilerinin toplanması amacıyla dört bölümden oluşan anket formu hazırlanmıştır. Anket formunun birinci bölümünde araştırmaya katılan yaşlı tüketicilerin kişisel bilgileri; ikinci bölümünde, yaşlı tüketicilerin satın alma davranışları; üçüncü bölümünde yaşlı tüketicilerin satın alma öncesi, satın alma sırasındaki ve satın alma sonrası davranışlarına yönelik ifadelere katılım düzeyleri ve dördüncü bölümünde ise yaşlı tüketicilerin pazara ilişkin görüşlerine yönelik ifadelere katılım düzeylerini belirlemek amacıyla oluşturulan sorular yer almaktadır. Araştırmaya katılan yaşlı tüketicilerin satın alma davranışlarının ve pazara ilişkin görüşlerinin belirlenmesinde ölçüt olarak cinsiyet, yaş grupları, öğrenim durumları ve aylık gelirleri esas alınarak çapraz tablolar oluşturulmuştur. Yaşlı tüketicilerin satın alma davranışları ile bağımsız değişkenler arasındaki ilişki "Ki Kare" testi ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda yaşlı tüketicilerin satın alma öncesi, satın alma sırasındaki, satın ama sonrası ve pazara ilişkin görüşlerine yönelik ifadelere katılım düzeylerine ilişkin ortalama puanlar arasındaki farkın bağımsız değişkenlere göre önemli olup olmadığının belirlenmesinde "İki Ortalama Arasındaki Farkın Önemlilik Testi (t testi)" ve "Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA)" yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmada kadınların, "65-74" yaş grubunda olanların, ortaöğrenim görenlerin, emeklilerin, "2000 - 2999 TL" gelir grubunda olanların, gelirini düşük düzeyde algılayanların, sosyal güvencesi olanların, evlilerin, kredi kartı sahibi olanların ve araba sahibi olmayanların önde geldiği görülmektedir. Araştırmada yaşlı tüketiciler arasında alışverişe genellikle "bazen hafta içi, bazen hafta sonu", "öğleden sonra" ve "eşi" ile birlikte çıktığını belirtenlerin ilk sırada yer aldığı belirlenmiştir. Araştırma kapsamına alınan yaşlı tüketiciler gıda ürünlerini genellikle "her gün"; giyim eşyalarını ve dayanıklı tüketim mallarını genellikle "bir aydan fazla aralıklarla" satın aldığını belirtmişlerdir. Yaşlı tüketiciler arasında gıda ürünlerini genellikle "marketler ve mağazalardan (AVM dışı)", giyim eşyalarını ve dayanıklı tüketim mallarını genellikle "alışveriş merkezlerinden" satın aldığını belirtenlerin başta geldiği saptanmıştır. Yaşlı tüketicilerin gelirlerini sırasıyla en çok gıda ve sağlık ihtiyaçlarını karşılamak için kullandıkları belirlenmiştir. Araştırmada yaşlıların satın alma davranışlarının en çok aileden etkilendiği sonucuna ulaşılmıştır. Yaşlı tüketicilerin alışveriş sırasında ödemelerini ise genellikle para ile peşin yaptıkları bulunmuştur. Araştırma kapsamına alınan yaşlı tüketicilerin satın alma öncesi davranışlarına yönelik "Fiyat araştırması yaparım", "Ürünün kaliteli olup olmadığını araştırırım", "Düzenli olarak bütçe planlaması yaparım"; satın alma sırasındaki davranışlarına yönelik "Evime yakın mağazalara giderim", "Sağlığa uygun olan ürünleri satın alırım", "Kaliteli ürünleri satın alırım"; satın alma sonrası davranışlarına yönelik "Satın alma sonrasında fiş/fatura alırım", "Garanti belgesini saklarım", "Satın alma sonrası hatalı olduğunu düşündüğüm bir ürünü değiştiririm", "Kusurlu ürünü iade ederim" ifadelerine katılım düzeylerine ilişkin ortalama puanların yüksek olduğu belirlenmiştir. Araştırma kapsamına alınan yaşlı tüketicilerin pazara ilişkin görüşleri incelendiğinde; "Etiketler yaşlı tüketicilerin daha kolay anlayacağı şekilde yazılmalıdır", "Etiketler üzerindeki yazıların okumak için oldukça küçük olduğunu düşünüyorum", "Yaşlı tüketiciler için özel fiyat indirimlerinin yeterli olmadığını düşünüyorum" ifadelerine katılım düzeylerine ilişkin ortalama puanların yüksek olduğu bulunmuştur. Araştırmada yaşlı tüketicilerin satın alma öncesi davranışlarının öğrenim düzeyi ve aylık gelire; satın alma sırasındaki davranışlarının aylık gelire; satın alma sonrası davranışlarının öğrenim düzeyine; pazara ilişkin görüşlerinin ise cinsiyete göre farklılık gösterdiği saptanmıştır (p˂0,05).