Çağdaş siyasî liberalizmde güç ve adalet problemi

Siyaset felsefesinde, adalet kavramı hakkındaki bazı önemli uzlaşmazlıklar, Sokratik geleneğin başlangıcından beri açığa çıkmış durumdadır ve Platon diyaloglarından beri bu problematik, çoğunlukla adalet ve güç ilişkisiyle ilgilidir. Zamanla sosyal hayatın gelişmesiyle, özellikle de ticaret ve sanayiden zenginleşmiş "burjuva" sınıfının oluşup politik yapıda etkili olmasıyla güç ve adalet problemine yeni çözüm teklifleri eklenmiştir. Bu eklenmelerle Batı tarihindeki teokratik ve feodal nitelikli siyasî yapı sarsılırken, seküler/laik doğrultuda değişiklik isteyen ilk sistematik felsefî akımın, on yedinci asırda John Locke ile başladığı ve giderek kitlesel kabul gördüğü anlaşılmaktadır. Sonradan "liberalizm" diye adlandırılan o fikrî akımı, yine sosyopolitik hayattaki gelişmelerle başka ideolojilerin doğuşu izlemiş; böylece çözüm teklifleri daha da çoğalan problem, ilk çağdakinden daha da karmaşık hâle gelmiştir. O zamana kadarki başarısının tersine olarak liberalizm, özellikle sosyalist ideoloji karşısında gerilemeye yüz tutmuş; yirminci asrın ortalarından itibaren ise, tekrar yükselişe geçmiştir. Bu çalışmada, liberalizmin başlangıcından itibaren, kendi içinde de görüş ayrılıkları olduğu gösterilmekle kalınmamış; diğer ideolojilerin etkisini kaybettiği yirminci asrın ortalarından sonra, liberalizmdeki adalet anlayışı farklılıklarının, genellikle birbirlerine zıt olarak çoğaldığı da gösterilmiştir. Bu yapılırken, liberalizmdeki farklılıklar hem ilk hem de ikinci dönemindeki en etkili görülen filozoflarının fikirleri üzerinden eleştirel bir yaklaşımla ele alınmıştır. Fikirleri incelenen filozoflar, ilk dönem için John Locke, David Hume, Adam Smith, Immanuel Kant, Frédéric Bastiat, John Stuart Mill ve Herbert Spencer; ikinci dönem için ise Ludwig von Mises, Milton Friedman, Friedrich August von Hayek, Karl Raimund Popper, John Rawls ve Robert Nozick'tir. Bu arada güç ve adalet probleminin acilen çözülmesi gerektiği görüşü savunulmuş, bunun için de bazı tekliflerde bulunulmuştur. O tekliflerden biri, fikir insanlarının kendi ideolojik tercihlerine bağlı kalsalar bile, onların içinden herkesin kolayca kabul edebileceğini umdukları görüşlere öncelik vermeleri; bir diğeri ise, sekülerlik hassasiyetlerinden dolayı, dinî kaynaklı bazı görüşlerin dikkate alınmamasının hata olduğu, o alandan da seküler mantıkla kabullenilebilecek çözüm yollarının dikkate alınmasıdır. Bu minvalde İslamî kaynaklı bazı önerilerde bulunulmuştur.