Çağdaşlaşma yolunda iki farklı izdüşüm: Mehmed Cavid Bey ve Musa Akyiğitzade

Osmanlı İmparatorluğu'ndan yeni bir rejim olan Cumhuriyet'e geçiş sürecinde, iktisadi sistemi yönlendiren çeşitli düşünceler ortaya atılmış ve birçok fikir tartışılmıştır. Bu fikirleri ortaya atan iktisadi düşünürler sayıca fazladır. Sakızlı Ohannes, Namık Kemal, Ahmet Midhat Efendi, Hüseyin Hilmi Bey ve Ziya Gökalp bu konuda zikredebileceğimiz düşünürler arasında gösterilebilir. Ancak, çalışmamıza esas teşkil eden düşünürler Mehmed Cavid Bey ve Musa Akyiğitzade'dir. Mehmed Cavid Bey iktisat, istatistik ve matematik alanlarında uzman olup bir devlet adamı olarak Osmanlı'ya hizmet etmiştir. Musa Akyiğitzade ise edebiyat, iktisat ve dil bilimi alanlarında kendisini yetiştirmiş bir Osmanlı aydınıdır. Mehmed Cavid Bey ve Musa Akyiğitzade'nin iktisadi görüşleri, liberal iktisat ve korumacı iktisat politikaları bağlamında irdelenmiştir. Daha detaylı bir söylemle Mehmed Cavid Bey ve Musa Akyiğitzade'nin eserlerinden hareketle savundukları iktisat politikaları, iktisadi sistemi yönlendirmede bu politikaları ne kadar başarıyla savundukları, bahsi geçen politikaların iktisadi sisteme çözüm önerileri ve bu önerilerin gerekli olup olmadığı incelenmiştir. İktisat politikaları incelenirken; Heterodoks ve Ortodoks iktisat kavramlarına da değinilmiştir. Nihai olarak; Osmanlı'nın geleneksel iktisadi yapısı ve liberal iktisadi politikaları yürütecek bir zemininin olmaması nedeniyle Heterodoks iktisadın (korumacı iktisadi politikanın) Osmanlı iktisadi zihniyetine daha uygun olduğu çıkarımı yapılmıştır. Çünkü Ortodoks iktisat içerisinde yer alan liberal iktisadi politika Osmanlı pratiğinde bir katma değer yaratmamıştır. Bu durumun sebebi ise Osmanlı yönetim ve denetim mekanizmasının eksikliği olarak gösterilebilir. Anahtar Kelimeler: Mehmed Cavid Bey, Musa Akyiğitzade, Liberal İktisadi Politika, Korumacı İktisadi Politika.