Câhiliye ahlâkından Kur'an ahlâkına değişim ve dönüşüm

İnsanı yönlendiren en önemli unsurların başında din duygusu gelmektedir. Sosyal bir varlık olan insan, fıtratında var olan bu duygu ile tarih boyunca kendisine yön vermiştir. Yaratıcı da onlara doğru rehberlik etme amacıyla sürekli peygamberler ve ilâhi kitaplar göndermiştir. İlâhi kitapların ana gündemlerinden biri de ahlâk sorunsalıdır. Bu kitapların sonuncusu olan Kur'an da doğal olarak ahlâk konusuna ağırlık vermiştir. Bu tezde son ilâhi kitap olan Kur'an ve Kur'an'ı tebliğ ve tebyinle görevlendirilen Hz. Muhammed'in önderliğinde câhiliye toplumundan hareketle mevcut toplumun ahlâkî açıdan değişim ve gelişimine vurgu yapılmaktadır. Ayrıca bu değişimi sağlayan ahlâkî kodların güncel topluma nasıl katkı sağlayabileceği incelenmektedir. Bu araştırmanın sonucunda, Kur'an'ın bireylerde meydana getirdiği değişimden hareketle, sadece geçmişte değil her dönemde moral değerleri yükselen, ideal bir toplum oluşturmayı hedeflediği anlaşılmıştır. Tezde, Kur'an'ın evrenselliği ve dinamikliği bağlamında bütüncül bir yaklaşımla ahlâkî tekâmül stratejisi, değişim ve dönüşüm irdelenmiş, Kur'an'ın evrensel mesajı esas alınarak, Kur'an merkezli bir çalışma yapılmıştır. Çalışma, câhiliye döneminin ahlâk algısını ve ahlâkî erdemlerini içermektedir. Ayrıca Kur'an'ın ahlâk anlayışını, ahlâkî prensiplerini, câhiliye ahlâkına müdahalesini ve Hz. Peygamber'in örnekliğini kapsamaktadır. Kur'an, ahlâkî değerlerini bir süreç içerisinde topluma aktarmıştır. İnançtan ibadete, bireyden topluma devam ettirilmesi ve kaçınılması gereken pek çok değer, tutum ve davranış belirlemiştir. Sadece söylem değil eylem geliştirmiştir. Kur'an, ortaya koyduğu kriterleri ve buna bağlı prensipleri Hz. Peygamber'in rol modelliğinde eyleme dönüştürerek pratik hayata yansıtmıştır. Sonuç olarak asabiyete ve ataların devam ettirdiği örf ve adetlerin egemenliğine dayanan câhiliye ahlâkının yerini, sınırlarını ilâhî otoritenin çizdiği değerlerin öncelendiği ahlâk anlayışının aldığı anlaşılmıştır. Asabiyet duygusuyla hareket etme, şan, şeref ve övünme amacıyla yapılan cömertlik ve iyiliklerin yerini Allah rızası ve takvâya dayalı değerlerin aldığı ortaya çıkmıştır. Kur'an'ın iyinin ve kötünün referansını kendinin belirlediği bir ahlâk algısı ortaya koyduğu; müminlerini bu kriterleri özümsemeye ve hayata tatbik etmeye yönlendirdiği; müşriklerin gayri ahlâkî tavırlarına müdahale ederek vizyon belirlediği tespit edilmiştir.