Câhiliyeden Emevîlere Araplarda şairin ve şiirin askerî, siyasî, sosyokültürel ve ilmî açıdan etkileri

ÖZET Arap toplumunda şair ve şiir, eski dönemlerden itibaren şifahî kültürün en güçlü unsurlarından biri olmuştur. Bilhassa Câhiliye döneminde şiir, toplum arasındaki en etkili iletişim aracıydı. Kabilelerin şeref ve haysiyeti şairlerin beyitleriyle yüceltilirken hasım kabilenin siyasî ve sosyal gücü hicivlerle sarsılırdı. Şairler, söyledikleri beyitlerle bir savaşı başlatabilir ya da barışa aracı olabilirlerdi. Aynı şekilde söyledikleri motivasyon ve teşvik şiirleri ile galibiyeti desteklemekteydiler. Şiir, aynı zamanda şifahî tarih ve kültürel mirasın taşıyıcısı ve aktarıcısıydı. Bu sebeplerle şair yetiştirmek kabilelerin en büyük iftihar kaynağıydı. Câhiliye döneminde şiire daha çok medih, hiciv, kahramanlık, yiğitlik, asabiyet gibi konular hakimse de toplumu güzel ve erdemli olana teşvik eden şairler de vardı. İslâm'la beraber ahlakî açıdan toplumu doğru ve iyi olana sevk eden şairler çoğaldı. Yeni dinin yayılmasında da şiir etkin bir şekilde kullanıldı ve İslamî değerlerin benimsenmesine vesile oldu. Bu şekilde toplumu iyi kılmaya yönelik medih ve hicivler serdeden şairler daha sonraki dönemlerde de var olmuştur. Böylece şiirler vasıtasıyla sosyal yapı ve ahlak anlayışı şekillendirilmeye çalışılmıştır. Şiirin bir diğer önemli özelliği de Tarih, Arap Dili ve Edebiyatı, Hadis, Tefsir, Musikî gibi değerli ilim alanlarının gelişmesinde önemli rol oynaması ve kıymetli bir kaynak olmasıdır. Câhiliye döneminde kabilelerin onurunu koruyup mevkisini yücelten şiir sonraki dönemlerde propaganda aracı olarak kullanılmıştır. Halifeler, kendilerini yücelten şairleri himaye etmiş, toplum nezdinde itibar kazanmaya çalışmışlardır. Devletin meşruiyetini sağlamak veya sağlamlaştırmak için şiirden faydanılmış ve şairlere değerli hediyeler verilmiştir. Bu çalışmanın amacı, çoğunlukla klasik ama modern kaynaklar da kullanılarak şair ve şiirin Arap toplumu, yönetimi ve gelişen ilimler üzerinde ne derecede etkin olduğunu sarih bir şekilde göstermektir. Anahtar Kelimeler: Tarih, İslâm Tarihi, Câhiliye Dönemi, Şiir, Şair, Arap Dili ve Edebiyatı