Çavdarın (Secale cereale L.) yem bitkisi olarak kullanımı; ot verimi ve kalitesinin biçim zamanına bağlı değişimi

Bu araştırma çavdar (Secale cereale L.)'ın kaba yem amaçlı üretim olanağını ortaya koymak amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada çavdarın farklı olum dönemlerinde verim ve besleme değerindeki değişim incelenmiş ve bu amaçla yerel popülasyonlardan ve çeşitten "Aslım -95" oluşan 10 çavdar genotipi ile kontrol olarak birer tritikale ve arpada çeşidi kullanılmıştır. Deneme 2018-2019 ve 2019-2020 yetişme sezonlarında Yozgat-Sorgun'da çiftçi arazinde yürütülmüş ve bölünmüş parseller deneme deseninde 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Bitkilerde başaklanma öncesi (BÖ), tam çiçeklenme (TÇ)ve döllenme sonrası (DS) olmak üzere 3 biçim zamanında bitki boyu, kuru ot verimi, ham protein oranı, ADF (Asit çözücülerde çözünmeyen lif), NDF (Nötr çözücülerde çözünmeyen lif), Ca, Mg, P ve K oranları (%) ile Nispi Yem Değeri (NYD) araştırılmıştır. İncelen özellikler üzerinde bitki, yıl, biçim zamanı çok önemli (p<0.01) olmuştur. İki yıllık sonuçlar çavdarın kaba yem üretim potansiyelin oldukça yüksek olduğunu göstermiştir. Biçim zamanına bağlı olarak bitki boyu, kuru ot verimi, ADF ve NDF artarken, ham protein, mineral madde oranları ve NYD azalmıştır. Birleştirilmiş yıllar dikkate alındığında; çavdarın kuru ot verimi tritikale ve arpadan üstün olmuştur. Biçimler arasında ortalama kuru ot verimi ise en yüksek (14.95 t ha-1) DS en düşük (9.24 t ha-1) BÖ dönemde belirlenmiştir. Ortalama en yüksek kuru ot verimi çavdarın Sorgun2 (13.20 t ha-1) ve Çekerek (12.88 t ha-1) popülasyonları ile Aslım-95 (12.85 t ha-1) çeşidinden elde edilmiştir. BÖ, TÇ ve DS dönemlerde ortalama ham protein oranı sırasıyla %15.81, 12.98 ve 11.17, NYD ise 105.06, 85.36 ve 79.99 olarak belirlenmiştir. Ham protein bakımından, arpa ve tritikale ile kıyaslandığında, çavdar genotiplerinde BÖ dönemde daha üstün, TÇ döneminde benzer sonuçlar elde edilmiştir. DS döneminde ise en yüksek ham protein içeriği (%13.33) tritikalede belirlenmiş, çavdar genotiplerininin ham protein içeriği arpayla benzer veya daha düşük seviyede olmuştur. Bu sonuçlar çavdarın kaba yem üretimi açısından genotipe bağlı olarak değişmekle birlikte önemli bir potansiyele sahip olduğunu ancak, besleme değerinin zamana bağlı olarak önemli düzeyde azaldığını ve bu açıdan hasadın tam çiçeklenme ile döllenme dönemi arasında yapılmasının uygun olacağını göstermiştir.