Çayın (Camellia sinensis (L.) O.Kuntze) doku kültürü yöntemleri ile üretiminde farklı sterilizasyon yöntemlerinin geliştirilmesi ve peyzaj mimarlığında değerlendirilebilme potansiyeli

Bu çalışmada, dünya çapında da çok yaygın olarak bilinen ve önemli bir içecek olan ayrıca, Türkiye'de de yerel çiftçilerin geliri açısından çok önemli bir ürün olan Theaceae familyasına ait çay (Camellia sinensis (L.) O. Kuntze) bitkisinin tohumla üretimle oluşan genetik varyasyonun önlenmesi ve doku kültürü yöntemiyle klonal çoğaltımının sağlanması için uygun sterilizasyon yönteminin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Böylelikle, genetik varyasyonunun ortadan kaldırılarak, çay bahçelerimizin kalitesini arttırmak ve kitlesel üretimi için üreticilere ışık tutulmak, ayrıca peyzaj mimarlığında kullanım potansiyelinin belirlenmesi ile park ve bahçelerimize kazandırmak, böylece bölge ve ülke ekonomisine katkı sağlanmak hedeflenmiştir. Bu amaçla, seleksiyon aşaması sonucunda belirlenen en iyi dört farklı Türk çay çeşiti(Siyah, beyaz, yeşil ve oolong) için, üç farklı mevsimde alınan koltuk altı sürgünleri, farklı konsantrasyonlarda NaOCl, Quadris max, Nystatin ve Flukanazol ile steril edilerek kültüre alınmıştır. Denemeler sonucunda sadece NaOCl içeren klasik yöntemde başarının düşük olduğu, NaOCl konsantrasyonunda ki artışın ise sürgünlerin kararmasına neden olduğu görülmüştür. Çalışma kapsamında geliştirdiğimiz sterilizasyon protokolünün ise, uygulamanın yapıldığı üç mevsimde de, sürgün yaşam yüzdesini önemli oranda arttırdığı kaydedilmiştir. Klasik yönteme, farklı dozlarda anti-ajan uygulama aşaması ilave edilerek geliştirilen sterilizasyon protokolü uygulandığı koltuk altı tomurcukları, MS besi ortamında kültüre alınmıştır. Kültüre alınan explantlarda dört hafta sonunda, en yüksek yaşama yüzdesi sırası ile; Quadriss Maxx'ın %1'lik konsantrasyonunda %94, Flukanazol'ün %5'lik konsantrasyonunda %79 ve Nystatin'in % 25'lik kosantrasyonunda %55 olarak yaz explantlarında kaydedilmiştir. Ayrıca, literatürler yardımıyla çayın peyzaj mimarlığında kullanım potansiyeli de bu çalışmada ortaya konulmuştur. Anahtar kelimeler: Sterilizasyon, Doku kültürü, mikroüretim, Camellia sinensis (L.) O. Kuntze, çay