Cemil Meriç'in Bu Ülke adlı eseri üzerine üslup incelemesi

Dilbilimsel anlamda üslûp incelemelerinin "kelime ve cümle" olmak üzere iki boyutu vardır. Bu çalışmada, Cumhuriyet dönemi Türk nesrinin üslûp sahibi yazarlarından biri olan Cemil Meric'in Bu Ülke adlı eserindeki cümleler "dil ve üslûp" özellikleri yönünden incelenmiştir. Bunu yaparken klâsik tasniflerdeki ana başlıklara uyulmuş, bunlara bir de şimdiye kadar üzerinde durulmayan "uzunluk-kısalık" bakımından cümle bahsi eklenmiştir. Bu Ülke'deki cümlelerin yapısalcı yöntemle bir sistematik bulmaya doğru incelenmesi sonucunda Cemil Meric'in "tanım, tayin, tespit" amaçlı isim cümlelerini fiil cümlelerine nispetle daha sık kullandığı belirlenmiştir. Cemil Meriç, dilimize yabancı dillerden giren kelimeleri, "uydurca" kelimeleri yeniden tanımlayarak bunların sebep olduğu kavram kargaşasına son vermek istemiştir. Bu Ülke'de 1/7 oranında iç yüklemli cümle kullanılmıştır. Bu cümlelerin tipik özelliği yüklemin yalnızca bir eleman içeri çekilmesi ve yüklemden sonraki elemanın da tek kelimeden oluşmasıdır, iç yüklemli cümleler Bu Ülke'de "vurgu" amacıyla kullanılmıştır. Bu Ülke'deki cümlelerin % 77'si kısa cümledir. Kısa cümlelerin de % 80'i isim cümlesidir. Yazar, temeli Tazarruname'ye dayanan kısa-isim cümlelerini geliştirerek birer "aforizma"ya dönüştürmüştür. Kısa metinlerde dilin genetik-atomik özünü yakalayan kısa cümlelerle de kaynağını Şark'ın "geleneksel hikemiyat üslûp"undan alan felsefî-şiirsel bir dil oluşturmuştur. Bu Ülke'deki "yani"li ve "döngülü" cümleler de tipik Cemil Meriç cümleleridir. Bu tip cümleler, yazarın ele aldığı konuyla ilgili bütün ayrıntıları sıralamasını sağlayan cümlelerdir. Bu dilde, "yani"li cümleler bir denklik açıklaması değildir. Bu tip cümleleri zihinsel algılamamızın beklentisinden çok farklı, sürpriz ifadelerle sürdüren yazar, okuyucuyu şaşırtarak bir nevi "şok" etkisi yaratmaktadır. Anahtar kelimeler: Cemil Meriç, Bu Ülke, cümle.üslûp.