Cemiyet-i Akvâm Türkiye Irak hudûdu meselesi eserinin transkripsiyon ve değerlendirmesi

Irak 1521-1922 tarihleri arasında toplam 401 yıl Osmanlı Devleti'nin idaresi altında kaldı. Türkiye-Irak ilişkileri, Milli Mücadele döneminde, Musul, Petrol ve Kürt Devleti Nüvesi konuları etrafında şekillenmeye başlamıştır. Cumhuriyet döneminde de Türkiye ile Irak arasındaki ilişkiler devam etmiş, Cumhuriyetin ilk yıllarında Türkiye-Irak ilişkilerinde sınır sorunlarına bağlı problemler yaşanmıştır. Bu anlaşmazlığa neden olan ve Türkiye'yi meşgul eden sorunlardan en önemlisi Musul meselesidir. Çünkü Musul, TBMM'nin bağımsızlık mücadelesi için çizdiği Misak-ı Millî sınırları içinde bulunmaktadır. Birinci Dünya Savaşı'nın galip devleti olan ve Irak'ı Manda şeklinde yöneten İngiltere ise Musul'un Irak'a dâhil olması taraftarıdır. Sorun Lozan Konferansı'nda çözülemeyince İngiltere konuyu dünya barışını sağlamak için kurulan Cemiyet-i Akvâm'a bırakmıştır. Türkiye-Irak sınır meselesi Cemiyet-i Akvâm raporları doğrultusunda incelendikten sonra, 1926'da Ankara'da Türkiye–İngiltere ve Irak hükümetleri arasında "Sınır ve İyi Komşuluk Anlaşması" imzalanarak çözülmüştür. Bu anlaşmadan sonra ilişkiler gelişmiş ve 1927 yılında Türkiye, Irak'ı resmen tanımıştır. İki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler karşılıklı dostluk havasına dönüşerek komşuluk ilişkileri çerçevesinde günümüze kadar devam etmiştir.