Centaurea mucronifera dc bitkisinin fitokimyasal ve biyolojik aktivite özelliklerinin araştırılması

Çalışmada, Sivas civarında yetişen Centaurea mucronifera DC bitkisinin üzerinde kapsamlı fitokimyasal ve biyolojik aktivite araştırmaları gerçekleştirilmiştir. Bitkinin toprak üstü kısmından hidrodistilasyonla uçucu yağı (CMUY), mikroekstraksiyonla sabit yağ asitleri (CMSY), ve maserasyonla n-hegzanlı, metanollü ve sulu ekstreleri (CMHE, CMME, CMSE) elde edilmiştir. CMUY ve CMSY kimyasal kompozisyonları gaz kromatografisi teknikleri (GC-FID ve GC/MS) ile incelenmiştir. Major uçucu bileşikler olarak 1-izobutil 4-izopropil 3-izopropil-2,2-dimetil suksinat, hekzadekanoik asit, 2-metil-2,2-dimetil-1-(2-hidroksi-1-metiletil)propil propanoat, karyofillen oksit, ve 1,5-epoksi-salvial-4(14)-en tespit edilmiştir. Çiçeklerin sabit yağ profilinde majör bileşikler olarak doymuş asitlerden hekzadekanoik, nonadekanoik ve stearik, doymamışlardan ise linolenik ve linoleik asitleri tespit edilmiştir. Polar çözücüler ile elde edilen ekstreler LC-MS/MS tekniği ile incelenmiştir. Majör bileşikler olarak kaffeoyilquinik asit, ferulik, 5-kafeoyilquinik ve feruloyilquinik asitleri tespit edilmiştir. Flavonoitler grubundan ekstrelerde metil kersetin glukozit ve metil apigenin glukozit tespit edilmiştir. Uçucu yağ ve ekstrelerin antioksidan aktiviteleri DPPH, TEAC, CUPRAC testleri ile değerlendirilmiştir. Biyootografik HPTLC tekniği uygulanarak polar ekstrelerin antioksidan aktivitesinden fenolik bileşiklerin sorumlu olduğu tespit edilmiştir. Mikrotitre plaka tekniği kullanarak numunelerin zayıf -amilaz enzimi inhibisyonu etkisi (<%50) saptanmıştır. Bunula birlikte, CMUY için en yüksek inhibisyon değeri (%34) tespit edilmiştir. Numuneler 2,0-0,001 mg/mL konsantrasyon aralıklarında asetilkolinesteraz enzimine karşı inhibisyon göstermemiştir. Tez kapsamında C. mucronifera apolar ve polar ekstrelerinin ve sabit yağının kimyasal kompozisyonları ilk kez aydınlatılmıştır. Uçucu yağ ve ekstrelerinin antioksidan, antidiyabetik ve antiasetilkolinesteraz etkileri ilk kez araştırılmıştır.