Cenub-i Garbi Kafkas Hükümeti ve siyasi faaliyetleri

Elviye-i Selâse: Osmanlı Döneminde Kars, Ardahan ve Batum Sancaklarından oluşan bölgeye verilen isimdir. Bu bölgenin 93 Harbi ile beraber Osmanlıdan koparılması Türk ve Müslüman ahali için bir dönüm noktasını teşkil eder. 1877-78 Osmanlı- Rus Savaşından sonra Elviye-i Selâse, yaklaşık 40 yıl Rus esaretinde kaldı. Daha sonra Rusya'da Bolşevik İhtilali sonucu Çarlık Rusya yıkılınca, yeni kurulan Sovyet Rusya Hükumeti ile 3 Mart 1918 tarihinde Brest- Litovsk antlaşması imzalandı. Böylece adı geçen topraklar tekrar anavatana katılmanın sevincini yaşadı. Ancak bu sevinç uzun sürmedi. Birinci Cihan Harbi sonunda imzalanan Mondros Mütarekesiyle Osmanlı Devleti'nin savaş öncesi sınırlarına çekilmesi kararlaştırılınca Elviye-i Selâse halkı tekrar anavatandan ayrı kalmanın hüznünü yaşadı. Yerli ahali tekrar acı dolu günlere dönmemek için kendi çabalarıyla 17-18 Ocak 1919 tarihlerinde Cenub-i Garbi Kafkas Hükümetini kurdu. Bu hükümetin kendine has ay yıldızlı bir bayrağı ve 1921 Anayasasının temeli sayılabilecek bir Anayasası vardı. Anadolu'da kurulan Türk Cumhuriyeti olduğu bilinen bu hükümet 4 ay kadar kısa bir siyasi hayatın ardından 13 Nisan 1919'da İngilizlerin parlamentoyu basıp hükümeti dağıtması ve buradaki üyeleri tutuklamasıyla tarihteki yerini aldı. İşgalin ardından hükümet üyeleri önce Batum'a oradan da İstanbul'a sevk edildi. Bir süre burada kalan üyeler, firar etme endişesiyle kafileler halinde Malta Adasına sürgün edildi. Hükümet üyeleri gerek İstanbul'da gerekse Malta Adasında bulundukları sırada maddi manevi sıkıntılar yaşadılar. Onları azda olsa rahatlatan, tutuklanmaktan kurtulan Hükümetin Hariciye Nazırı Fahrettin Bey ile yaptıkları mektuplaşmalar oldu. Bu şekilde geride bıraktıkları vatanları ve aileleri konusunda Fahrettin Bey sayesinde haber alabildiler. Sürgün günleri TBMM'nin açılmasına ve Sakarya Savaşının kazanılmasına kadar devam etti. Anahtar Kelimeler: Elviye-i Selâse, Cenub-i Garbi, Kafkas, 93 Harbi, Brest- Litovsk, Mondros, Malta sürgünü.