Cerîde-i Askeriyye Gazetesi'nin Osmanlı askerî modernleşmesindeki yeri ve 1878-1879 yıllarındaki yazıları

Askerî süreli yayınlar, Batı dünyasında modern orduların oluşumunda ve daha sonra tüm dünyaya yayılmasında etkili olan faktörlerden birisidir. 19. yüzyılda askerî reformların etkisiyle giderek artan askerî bilgi birikimi, teknolojik gelişmeler ve bilgilerin hızlı bir şekilde paylaşılma isteği askerî yönetimleri askerî süreli yayınlar çıkarmaya teşvik etmekteydi. Böylece matbaa askerî bilgi birikiminin büyümesine, çoğaltılmasına, mesafe ve zaman fark etmeksizin diğer ordular arasında yayılmasına vesile olmuştur. Avrupa'da giderek popülaritesi artmakta olan askerî süreli yayınlar konseptine dâhil olması için Osmanlı ordusunun, dünyaya açılmasının ve yeni askerî bilgilere erişmesinde temel aracı olacak olan Cerîde-i Askeriyye gazetesinin varlığı bu bakımdan son derece ehemmiyet kazanmaktaydı. Dünyadaki askerî gelişmeleri Osmanlı coğrafyasına taşıyıcı rol oynayan Cerîde-i Askeriyye gazetesi gerek Osmanlı askerî tarihi gerekse yabancı ordu araştırmalarında zengin muhtevası bakımından önemli bilgileri ihtiva etmektedir. Cerîde-i Askeriyye gazetesi neşredilmeye başlandığı günden itibaren kapatıldığı tarihe kadar kesintisiz olarak çıkarılmış, uzun ömürlü ve yarı resmi bir gazete kimliğine sahip olması bakımından oldukça önemlidir. Cerîde-i Askeriyye gazetesinin bu özellikleri ve Osmanlı askerî modernleşme sürecindeki misyonu düşünüldüğünde çalışılması gereken önemli bir kaynak özelliğine sahiptir. Bu çalışmanın ortaya çıkış süreci birkaç aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada gazetenin bütün sayıları tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu tespit sırasında çalışmamızın konusunu teşkil edecek olan 1878-1879 yılları arasındaki bir yıllık dönemi çalışmayı tercih ettik. Bu tercihimizde bu yıllar arasında gazetenin bir bütünlük oluşturması ve 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı temel etken oldu. Çalışmamız üç ana başlıktan müteşekkildir. Birinci Bölüm'de Cerîde-i Askeriyye gazetesinin Osmanlı basın ve askerî tarihindeki yeri ve önemine vurgu yapılan bilgi ve yorumlara değinilmiştir. Bu bölümde Cerîde-i Askeriyye'nin tarihçesi, haber kaynakları ve içeriği, gazetenin dağıtımı ve abonelik sistemi ve gazetenin idaresi ve çalışanları gibi konular teşkil etmektedir. İkinci Bölüm'de Osmanlı askerî modernleşme hareketinde Cerîde-i Askeriyye gazetesinin yeri ve önemine vurgu yapılan bilgi ve yorumlardan müteşekkildir. Bu çalışmanın amacı, alt başlıklar altında bu konunun boyutlarını gösterebilmektir. Bu bağlamda çalışmada, Cerîde-i Askeriyye gazetesinin 1878-1879 yılları arasındaki bir yıllık (yaklaşık 100 sayı) dönemi incelenmiş, gazetenin Cüz'i Resmî ve Cüz'i Gayr-i Resmi başlıkları altında yer alan haber ve makaleler üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Cerîde-i Askeriyye gazetesi her ne kadar Osmanlı askerînin istifadesi için neşredilmiş ise de gazetede en çok yer verilen konuların büyük çoğunluğu yabancı ordular olmuştur. Bizde çalışmamızı oluştururken yabancı ordular hakkında yayınlanan askerî eğitim, sağlık hizmetleri, terfi nizamnâmeleri, muharebe tetkikleri, askerî tartışma, iaşe ve lojistik, askerî strateji, silah teknolojisi ve yabancı orduların işleyişi ve istatistiksel verileri üzerinden gazetenin Osmanlı askerî modernleşmesindeki rolünü yedi başlık altında anlatılmaya çalışılmıştır. Üçüncü Bölüm'de Cerîde-i Askeriyye gazetesinin yabancı ordular hakkında haber ve makalelerin değerlendirilmesine yer verilmiştir. Bu bölümde konuların daha iyi anlatmak adına tetkik eserlerden de faydalanılmıştır.