Translation and ideology: A study of paratexts of Turkish translations of the Kurdish Mesnevi Mem û Zin in the Republican Period

17. yüzyılda yaşamış olan Kürt şair Ehmedê Xanî'nin en önemli eserlerinden olan Mem û Zin mesnevisi, hem Osmanlı hem de Cumhuriyet döneminde Türkçe'ye çevrilmiştir. Bu tezin amacı, Cumhuriyet döneminde Kürtçe'den Türkçe'ye yapılan Mem û Zin çevirilerinin yan metinlerini incelemek ve bu sayede ideolojinin çeviri üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Cumhuriyet tarihinin büyük bir bölümünde, Mem û Zin çevirileri sansür ve baskıya maruz kalmıştır. Fakat 2010 yılında, Kültür ve Turizm Bakanlğı, devletin bir temsilcisi olarak, Mem û Zin'in yeni bir Türkçe çevirisini yayınlar. Bu durum, çevirinin siyaset ve ideoloji ile arasındaki ilişkiyi gözler önüne sermektedir. Bu ilişkiyi incelemek için, çalışmada öncelikle Türkiye'deki Kürt meselesi dilsel, sosyal, akademik ve edebi boyutlarıyla tarihsel olarak ele alınır. Sonrasında, kavramsal çerçeve açıklanır ve özellikle André Lefevere'nin yeniden yazım kavramına vurgu yapılır. Çevirilerin ideolojik amaçlarını açığa çıkarmak için, yan metin incelemesi ve eleştirel söylem çözümlemesi yöntemleri kullanılmıştır. Bu yöntemler yardımıyla, Namık Açıkgöz'ün çevirisi (2010), Kadri Yıldırım'ın çevirisi (2010) ve çeviri eleştirisi kitabı (2011) incelenmiştir. Çalışma, Mem û Zin'in Türkçe'deki macerası üzerinden çeviri ve ideoloji arasındaki güçlü bağa dikkat çeker. Aynı zamanda, kaynak metni Kürtçe olan Mem û Zin çevirilerinin yan metinlerinin incelenmesi, yazar ve eseri için yeni bir imaj oluşturmada yan metinlerin ne kadar etkili bir rol oynadığını ortaya koyar.