Chaerophyllum bulbosum'dan antioksidan ve antikolinesteraz aktiviteli bileşiklerin izolasyonları ve yapılarının aydınlatılması

Bu yüksek lisans tez çalışmasında Doğu Anadolu bölgesinde doğal olarak yetişen, halk arasında iştahsızlık, kolesterol ve diyabette kullanılan ve bugüne kadar biyoaktif bileşiklerin izolasyonları ve çeşitli aktivitelerinin araştırılması üzerine bilimsel çalışma bulunmayan Chaerophyllum bulbosum bitkisinden kromatografik yöntemlerle biyoaktif bileşiklerin izolasyonunun incelenmesi amaçlanmıştır. C. bulbosum oda şartlarında n-hekzan, kloroform, aseton, metanol ve su olmak üzere artan polaritelerdeki çözücüler ile yapılan ekstraksiyonlarla toplam 5 farklı ekstre elde edildi. Her bir ekstrenin antioksidan aktiviteleri ve antikolinesteraz aktiviteleri belirlendi. Chaerophyllum bulbosum bitkisinin antioksidan aktiviteleri beş farklı yöntem (β-karoten renk açılımı, DPPH serbest radikali giderimi, ABTS katyon radikali giderimi, CUPRAC indirgeme gücü ve metal bağlama) kullanılarak belirlendi. Bunun yanı sıra bitki ekstrelerinin antikolinesteraz aktiviteside Ellman metoduna göre araştırıldı. Elde edilen veriler ışığında antioksidan ve antikolinesteraz aktiviteleri yüksek çıkan C. bulbosum bitkisinin ekstreleri uygun kromatografik yöntemlerle antioksidan aktivite kontrollü olarak izole edildi. Aktiviteleri yüksek çıkan fraksiyonlardan madde saflaştırılması için Kolon Kromatografisi, İnce Tabaka Kromatografisi tekniklerinin yanı sıra Geri dönüşümlü preperatif HPLC gibi cihazlar kullanılarak dokuz madde saflaştırıldı. Saflaştırılan maddelerin yapıları başlıca, IR, NMR [1H-NMR, 13C-NMR, 2D-NMR (COSY HSQC ve HMBC)] gibi spektral analizlerle ve kütle spektrometresi yöntemleriyle (EI-MS ve HRMS) aydınlatıldı. Yapısı aydınlatılan saf bileşiklerin de antioksidan ve antikolinesteraz aktiviteleri ayrı ayrı yukarıda kullanılan yöntemler ile belirlendi. Böylece saflaştırılan biyoaktif bileşiklerin gösterdiği aktivite ile yapıları arasındaki ilişkiler de kuruldu. Bu tez çalışması ile C. bulbosum'un aktif ekstrelerinden elde edilen biyoaktif bileşiklerin yapılarının aydınlatılması ilk kez yapıldı. Türkiye'de yetişen, yenilebilir bir tür olan C. bulbosum türünün ekstrelerinin ve elde edilen saf bileşiklerin antioksidan ve antikolinesteraz aktiviteleride detaylı olarak ilk defa bu tez çalışmasıyla gerçekleştirildi. Anahtar Kelimeler: Chaerophyllum bulbosum, Biyoaktivite Kontrollü İzolasyon, Antioksidan Aktivite, Antikolinesteraz Aktivite, Yapı Aydınlatma.