Çilek fidelerinde toprak kaynaklı fungal etmenlerin saptanması üzerinde araştırmalar

Çalışma; Aydın İli'nde çilek fidelerinde bulunan fungal hastalık etmenlerini saptamak, bulunma oranlarını belirlemek, klasik ve moleküler yöntemlerle tanılamak ve çilek fidelerinde bulunma oranı en yüksek olan patojenlere karşı çeşit duyarlılıklarını belirlemek amacıyla ele alınmıştır. 2009-2010 ve 2010-2011 üretim sezonunda Sultanhisar ve Köşk ilçelerinden dikim öncesi toplam 2366 adet çilek fidesi alınmış, kök ve taçlarından izolasyonlar yapılmış ve toplam 1014 izolat elde edilmiştir. Stolonlarda yapılan patojenisite çalışmaları sonucunda 291 adet Fusarium spp., 153 Rhizoctonia spp., 4 Macrophomina sp., 9 Cylindrocarpon sp. izolatının patojen olduğu saptanmıştır. Her iki üretim sezonunda taçta ana patojenin Fusarium spp. (bulunma oranı ilk yıl % 2,1, ikinci yıl % 1,1) olduğu, Rhizoctonia spp.'nin taçtaki bulunma oranının ise her iki üretim sezonunda sırasıyla % 0,48 ve % 0,1 olduğu belirlenmiştir. Kökteki bulunma oranları açısından değerlendirildiğinde, Fusarium spp.'nin ilk yıl % 11,6, ikinci yıl % 4,8'lik bulunma oranıyla yine ana patojen olduğu dikkati çekmektedir. Köklerde Rhizoctonia spp. açısından her iki üretim sezonu için bulunma oranları sırasıyla % 8,96 ve % 4,8 olarak bulunmuştur. Patojenler morfolojik özellikleri esas alınarak klasik ve moleküler yöntemlerle tanılanmıştır. Tranlation Elongation Factor (TEF) 1α genine ait baz dizilerinin BLAST analizi sonrası Fusarium oxysporum, F.o. f.sp. fragariae, F. solani, F. arthrosporioides, F. verticilloides ve F. proliferatum, F. acuminatum, F. avenaceum, F. redolens ve F. lateritium türleri saptanmıştır. Rhizoctonia izolatları çekirdek boyama yöntemi ile çok ve çift çekirdekli olarak belirlenmiş, moleküler analiz sonrası çift çekirdekli olarak belirlenenlerin % 47,5'i AG-G, % 18,6'sı AG-A ve % 1,7'si hem AG-A hem de AG-K'da, çok çekirdekli olanların ise % 1,7'si AG-4 anastomozis grubunda yer almıştır. Çilek fidelerinden ayrıca Macrophomia phaseolina, Neonectria (Ilyonectria) macrodidyma ve Neonectria (Ilyonectria) radicicola türleri saptanmıştır. F. oxysporum 'a karşı in vitro koşullarda stolonlarda yapılan çeşit reaksiyon çalışmalarında Fortuna, Rubygem, Camarosa ve Festival' in en duyarlı ve Sabrina'nın ise tolerant olduğu bulunmuştur. Rhizoctonia spp.'e karşı ise Fortuna ve Camarosa duyarlı olarak bulunurken, Sabrina, Rubygem ve Festival çeşitlerinin daha az duyarlı olduğu belirlenmiştir. Anahtar sözcükler: Çilek, fide, Fusarium oxysporum f.sp. fragariae, Rhizoctonia spp., Neonectria spp.( Ilyonectria spp.), Macrophomina phaseolina.