Cizre tarihi suriçi bölgesinin kentsel koruma açısından irdelenmesi

Geçmişten günümüze toplumların geride bırakmış oldukları eserler tarihi çevrelerin varoluşunda rol oynamıştır. Tarihi kentler ve bünyesinde barındırdıkları eserler, bulundukları yerleşimin kimliğini oluşturmaktadır. Tarihi kentler ve bu kentlere ait yapıların oluşturduğu tarihi çevreler bir kentin kimliğini yansıtmaktadır. Tarihi çevrelerin kentin kimliğini oluşturmasındaki önemi bu çevrelerin korunmalarını gerekli kılmaktadır. Tarihi kentin kimliğini korumak, yaşatılmasını ve en önemlisi gelecek nesillere kültürel miras olarak aktarılmasını mümkün kılacaktır. Türkiye, tarihi çevreler açısından oldukça zengin ve farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmış sayılı ülkelerden biridir. Bu özelliğinden dolayı ülkemizde birçok kent kendi kimliğine sahip olmuştur. Ancak hızlı nüfus artışı ve kentlere olan göçler kentlerin plansız büyümesine yol açmıştır. Tarihi geçmişe sahip kentlerde ise bu alanlar zarar görmüş ve kentler kimliklerini yitirme sürecine girmiştir. Bu amaçla tek yapı ölçeğinde korumanın yanı sıra kentsel korumanın da yapılması bu alanların kimliğinin korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması konusunda büyük önem taşımaktadır. Kökleri M.Ö. 4000'li yıllara dayanan tarihi Cizre yerleşmesi bu süreç içerisinde birçok medeniyete ev sahipliği yapmış ve bu medeniyetlerin yaptığı anıtsal ve sivil mimari eserlerini bünyesinde barındıran önemli yerleşmelerimizden biridir. Bu eserler; yerleşimi çevreleyen sur duvarları ve üzerinde yer alan burçların yanı sıra tarihi Suriçi'nde yer alan İçkale bölgesi, cami, medrese, geleneksel konut, idari binalar gibi çeşitli dönemlere tarihlenen yapılardır. Bunların dışında yerleşmenin köprü, kasır gibi belirli ihtiyaçlara yönelik yapılmış sivil ve anıtsal mimari yapıları da önemli eserlerdendir. Cizre'nin köklü tarihi, bölgede önemli merkez olma özelliğini ortaya koyarken, aynı zamanda geçmiş dönemlerden gelen yapılarıyla kimliğini de belirlemiştir. Bu nedenle yerleşim kendine has kimliğini yansıtan korumaya değer bir alan olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın giriş bölümünde; çalışmanın problemi, amacı, önemi ve sınırlıkları açıklanmıştır. Çalışmanın materyal ve metot kısmında tarihi çevre, koruma kavramı ile kentsel koruma üzerine kapsamlı bir literatür taraması yapılarak konu ile ilgili kavramsal çerçeve verilmiştir. Çalışma kapsamında Dünya'da ve Türkiye'de kentsel korumanın gelişimi incelenmiş ve örnek alanlar değerlendirilmiştir. Çalışmanın bulgular ve tartışma kısmında alan çalışması olarak belirlenen Cizre'nin tarihi Suriçi bölgesi ile ilgili literatür taraması yapılmış, konu ile ilgili kitap, makale ve tezler incelenmiştir. Literatür çalışmasından elde edilen veriler dışında yerinde gözlem, fotoğraflama ve sözlü görüşmeler yoluyla da veriler elde edilmiştir. Cizre'nin tarihi Suriçi bölgesi için yapılmış koruma ve planlama çalışmaları ile ilgili bilgiler değerlendirilmiştir. Bunun için Cizre'de bulunan kurum ve kuruluşlardan elde edilen bilgi ve belgeler ile alandaki fiziksel değişim ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Toplanan tüm veriler tarihi Suriçi bölgesini yerleşim ölçeğinde kentsel gelişim dönemlerini, imar plan kararlarının alana etkisi ile alanın korunmuşluk durumunu ortaya çıkarmak amacıyla değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonuç ve öneriler kısmında ise Cizre'nin tarihi Suriçi bölgesinin sahip olduğu kültürel değerleri ile alanın sürdürülebilirliğinin sağlanmasında verilen kararların alanın fiziksel yapısına etkisi ortaya çıkarılmış ve korunması konusunda önerilerde bulunulmuştur.