Çocuk edebiyatında ölüm teması (Okur merkezli bir araştırma)

Bu araştırma, beşinci sınıf öğrencilerinin ölüm temalı çocuk edebiyatı eserleri karşısındaki tepkilerini tespit etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Söz konusu öğrencilerin okudukları eserlerde karşı karşıya geldikleri ölüm olgusuna dair tecrübelerini, algılarını ve bu olguya yükledikleri anlamı ortaya çıkarmaya çalıştığı için araştırma, nitel desenlerden olgu bilim (fenomenoloji) ile yapılandırılmıştır. Artvin Merkez Atatürk Ortaokulu beşinci sınıflarından 17 kişilik bir şube, araştırmanın çalışma grubunu oluşturmaktadır. Ölüm olgusunun biçimlerine göre farklı kategorilerde yer alan ölüm temalı beş çocuk edebiyatı eseri, sınıf ortamında çalışma grubuyla birlikte bir dönem boyunca okunmuş ve çeşitli yollarla katılımcıların eser karşısındaki tepkileri belirlenmiştir. Eserler hastalık, kaza, sebepsiz öldürme, amaç uğruna ölüm ve zorunlu öldürme kategorilerine ayrılmış; öğrencilerin her bir eser karşısındaki tepkileri gözlem, görüşme ve yazılı anlatımlardan hareketle anlamlandırılmaya çalışılmıştır. Bu anlamlandırma faaliyetini gerçekleştirmek üzere veriler içerik analizine tâbi tutularak sınıflandırılmıştır. Okur otobiyografileri, kütüphane kayıtları ve Türkçe öğretmeni tarafından yazılmış okur biyografileri de verileri güçlendirmek ve çeşitlendirmek; bu yolla geçerlilik ve güvenirliği artırmak için kullanılmıştır. Sonrasında tepkileri ortaya çıkaran etkenleri tespit etmek üzere her bir eserle ilgili elde edilen sonuçlar, katılımcıların okuma alışkanlığı düzeyleri, ölümle ilgili yakın zamanlı yaşantıları ve cinsiyetleriyle ilişkisi bakımından incelenmiştir. Okuma faaliyetlerinden bir dönem sonra eserlerdeki ölüm olgusunun öğrencilerde bıraktığı izleri görebilmek maksadıyla hatırlama görüşmeleri gerçekleştirilmiş ve buradan elde edilen veriler de yukarıda sayılan değişkenlerle ilişkisi bakımından incelenmiştir. Sonuç olarak katılımcıların ölüm karşısındaki tepkileri duygusal kaçış, mantıksal kaçış, doğrudan kaçış, dolaylı kaçış, kabullenme, değiştirme gibi kategoriler meydana getirmiştir. Bu tepkilerin okuma alışkanlığı düzeyi, cinsiyet ve ölümle ilgili yakın zamanlı tecrübelere göre farklılaştığı belirlenmiştir. Bir başka sonuç da tepkileri ortaya çıkaran dinamiklerin, eserlerde yer alan ölüm biçimlerine göre değişkenlik gösterdiğidir. Çalışmanın sonunda bütün sonuçlardan hareketle araştırmacılara, öğretmenlere, ebeveynlere ve çocuk edebiyatı yazarlarına önerilerde bulunulmuştur.