Çocuk yoğun bakım hastalarında hipofosfatemi ve ilişkili risk faktörleri

Hipofosfatemi sıklığı hastaneye yatışta % 1-5 oranında iken, yoğun bakımda izlenen hastalarda % 80'lere varmaktadır. Bunun nedeni, yoğun bakımda hipofosfatemi gelişimine eğilim oluşturan risk faktörlerinin fazlalığıdır. Hipofosfatemi sık görülmesine karşın, klinik bulgular genellikle ciddi hipofosfatemide (< 1 mg/dl) ortaya çıktığı için tanı konulamayabilir. Klinik bulgular, hücreiçi adenozin trifosfat ve 2,3 difosfogliserat düzeyinin azalmasına bağlıdır. Akut solunum yetersizliği, kardiyomiyopati, osteomalazi, rabdomiyoliz, hemoliz gibi bulgulara yol açabilir. Diyafragma kasılmasında yetersizlik sonucu, mekanik ventilasyondan ayrılmayı güçleştirebilir. Çalışmamız Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Yoğun Bakım Ünitesi'nde (ÇYBÜ) Aralık 2013- Haziran 2014 tarihleri arasında yatmış olan 57 hastanın bilgilerinin prospektif değerlendirilmesi ile yapıldı. Hastaların yatışta ve takipteki 10 günlük süreçteki fosfor düzeyleri; PRISM (pediatrik mortalite risk skoru), P-MODS (pediatrik çoklu organ disfonksiyon skoru), PELOD (pediatrik organ disfonksiyon skoru) skorları; hastanede, yoğun bakım ünitesinde ve mekanik ventilasyonda kalış süreleri, yaşa uyan tartı Z skorları, risk faktörleri, total parenteral nutrisyonla (TPN) ya da oral beslenmeleri kayıt edildi. Gelişte olguların %28,1'inde hipofosfatemi görülürken, 3.gün sonunda olguların %66,7'sinde hipofosfatemi görülmekteydi. 7 gün boyunca izlenebilen olgular içerisinde ise %89,5'inde hipofosfatemi görülmekteydi. İzlem aralığı boyunca 57 olgunun 46'sında (%80,7) hipofosfatemi saptanmıştı. Yatışta hipofosfatemisi olan ve olmayan hastalarla; ve takipte hipofosfatemi gelişen ve takip boyunca hiç hipofosfatemi gelişmeyen hastalar arasında yaş, tartı Z skoru, PRISM, P- MODS ve PELOD skoru, risk faktörleri, mekanik ventilatöre bağlanma oranları ve mekanik ventilatörde kalış süreleri arasında istatiksel açıdan anlamlı ilişki bulunmadı. Yatışta, v 3. veya 7. güne kadar, serum fosfor düzeylerinden herhangi birinde hipofosfatemi bulunması ile yoğun bakımda kalış süresi arasında istatiksel açıdan pozitif bir korelasyon vardı. Yatışta malign solid tümöre sahip olan hastalarda daha sık hipofosfatemi görüldü. Kızlarda hem yatışta hem takipte erkeklerden daha fazla hipofosfatemi görüldü. TPN alan hastalarda hipofosfateminin daha sık oluştuğu görüldü. Başlangıçta fibrinojen düzeyi yüksek olan hastalarda daha fazla hipofosfatemi oluştuğu görüldü. Sonuç olarak hipofosfatemi malign solid tümörlü hastalarda, kız çocuklarında daha sık görülmektedir ve yoğun bakımda kalış süresini uzatmaktadır. Pediyatrik yoğun bakım ünitelerinde hipofosfatemi ve bununla ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi için prospektif ve daha geniş çaplı araştırmaların yapılması gerekmektedir.