Çocuklarda yaygın kullanılan şurup formundaki ilaçların karyojenik ve eroziv potansiyellerinin değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Son yıllarda akut veya kronik hastalığı olan çocukların oral ilaç kullanım sıklığı artmaktadır. Bu sebeple çalışmamızın amacı, sık reçete edilen pediatrik sıvı formdaki ilaçların süt dişi minesi üzerindeki karyojenik ve eroziv etkisinin değerlendirilmesidir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda uzun süreli ve yaygın olarak kullanılan beş pediatrik ilaç seçilmiştir. Hatay ilindeki pediatristler tarafından akut veya kronik hastalığı bulunan çocuk hastalara sık reçete edilen bu ilaçlar arasında Augmentin, Zimaks, Calpol, Vitabiol ve Ferro Sanol B yer almaktadır. Şurup formundaki ilaçların eroziv ve karyojenik potansiyellerinin değerlendirilmesi için pediatrik sıvı ilaçların içeriğindeki sakkaroz konsantrasyonları, pH değerleri ve mine dokusundan çözdükleri kalsiyum konsantrasyonlar belirlenmiştir. Endojen sakkaroz ölçümü için Lane-Eynon bakır indirgeme yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem, sakkarozun glikoz ve fruktoz birimlerinden oluşmasını baz alarak glikoz konsantrasyon yüzdesi ile sakkaroz konsantrasyonunu ölçmektedir. Endojen Ph tahmini için şuruplardan alınan örnekler %10 seyreltilerek Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Teknoloji ve Ar-Ge Uygulama ve Araştırma Merkezinde bulunan dijital bir pH metre yardımıyla ölçülmüştür. Endojen eroziv potansiyel ölçümü için ise Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Ağız ve Diş Sağlığı Hastanesi Çocuk Diş Hekimliği kliniğinde tedavi amaçlı daha önceden çekilmiş süt dişleri kullanılmıştır. Dişler elmas disk ile meziodistal olarak bölünmüş, dentin elmas frez yardımıyla çıkarılmıştır. Agat havan kullanılarak kalan mine kısımları öğütülmüş ve ince bir toz elde edilmiştir. Elde edilen tozun parçacık boyutu 120 mesh elek yardımı ile satandardize edilmiştir. 5 mL'lik bireysel pediatrik şurup solüsyonlarına 250 mg ağırlığındaki mine tozu tek tek ilave edilmiş ve vortex cihazı ile karıştırılmıştır. 1 dakika, 10 dakika ve 8 saat olmak üzere üç zaman aralığında muhafaza edilmiştir. Tüm şurup çözeltileri 20 dakika 6.000 rpm'de Weightlab WN-CMV6000 Mikro santrifüj cihazı ile santrifüj edilmiş ve pellet ile süpernatan birbirinden ayrılmıştır. Numuneler MARS XPress (CEM Marka) Mikrodalga fırın ile asitle yakma işlemine tabi tutulmuştur. Daha sonra kalsiyum konsantrasyonları İndüktif Olarak Eşleşmiş Plazma-Kütle Spekteroskopisi (ICP MS) ile ölçülmüştür. HMKÜ XI MARGEM Spektroskopi Laboratuvarı-1 de kurulu halde bulunan Analytik Jena AG marka PlasmaQuant model ICP MS sistemi kullanılarak analizler yürütülmüştür. Bulgular: Pediatrik sıvı ilaçların çoğunun (%80) pH'ı 5,5 ten küçüktür. Dolayısıyla minenin etkilenmesi için kritiktir. Asitlik değeri en yüksek olan şurup Ferro sanol B (ortalama pH 2,96 ± 0,01), asitlik değeri en düşük olan şurup ise Calpol (ortalama pH 6,42 ± 0,03) olarak ölçülmüştür. Çalışmamızda kullandığımız pediatrik şurup örneklerinin tamamında sakkaroz mevcuttur. Toplam sakkaroz oranı; en yüksek Vitabiol (%35,34), en düşük Ferro Sanol B (%16,22) şurup örneğinde ölçülmüştür. Pediatrik sıvı ilaçların tümünün kendi içeriğinde belli oranlarda kalsiyum elementi olduğu tespit edilmiştir. Tüm pediatrik sıvı ilaçlar için her üç zaman aralığında mineden tüm çözeltilere kalsiyum elementi geçişi gözlemlenmiştir. Genel olarak bekletme süresi arttıkça çözünme miktarı artmıştır. En düşük kalsiyum çözünme oranı birinci dakikadaki Augmentin şurup numunesinde(15,87 mg/L), en yüksek kalsiyum çözünme oranı sekizinci saatteki Zimaks şurup numunesinde (609,69 mg/L) gözlemlenmiştir. Şurupların pH değerleri ile mineden çözünen kalsiyum miktarları arasında istatistiksel olarak herhangi bir korelasyon bulunmamaktadır. Sonuç: Sonuç olarak, erken çocukluk döneminde çeşitli nedenlerle kullanılan şurupların farklı pH ve asidite değerlerinde diş yüzeylerinde erozyona neden olabileceği gözlemlenmiştir. İncelenen tüm şurupların içeriğinde sakkaroz bulunduğu için karyojenik etkileri de bulunmaktadır. Sürekli reçete edilen ve kullanılan şurup formundaki ilaçların karyojenik olduğu ve dental erozyon için yüksek risk faktörü olduğunu belirttiğimiz bu çalışmada diş hekimlerine, velilere ve pediatristlere dental koruyucu önlemler önerilebilir.