Çok partili demokratik siyasal hayata geçiş sürecinde Türkiye'de Liberal Düşünce ve Hür Fikirler Mecmuası

Dünya 20. yüzyıla; ideolojik kamplaşma, emperyalist bloklar arasında bölünmüşlük, ulus devlet anlayışının küreselleşme sürecinden uzaklaşmış şekilde girmiştir. 1929 Ekonomik Bunalımı ve II. Dünya Savaşı sonrasında müdahaleci kapitalizmin doğuşu ve yükselişi klasik liberal teorinin gözden düşmesine neden olmuştur. Dünya iki bloka, "Hür Dünya/Kapitalist Batı Bloku ve Demir Perde Ülkeleri/Sosyalist Doğu Bloku", bölünerek Soğuk Savaş sürecine sürüklenmiştir. "Hür Dünya"; otoriter ve totaliter rejimlerin reddi ile iktisadi, siyasi liberal değerlerin kabulü üzerinde yükselmiştir. Türkiye, savaş sonrası yönünü "Batı" olarak belirleyerek Hür Dünya içinde yer alma çabası içine girmiş ve liberalleşmeye dönük adımlar atmaya başlamıştır. Bu dönemde "sivil topluma" alan açılması beraberinde "sivil muhalefeti" getirmiştir. Türkiye'de liberal düşünce içinde özgün pek çok özelliği barındıran dönemin ilk liberal sivil muhalefeti, "Hür Fikirleri Yayma Cemiyeti (HFYC)" ve çıkardıkları "Hür Fikirler" mecmuası etrafında toplanan entelektüeller tarafından yapılmıştır. Bu çalışmanın temel hipotezi, HFYC'nin yayım organı olan "Hür Fikirler" mecmuası etrafında sosyal ve muhafazakâr liberalleri de içine alarak toplanıldığı ve dünyada liberalizmin temel öncüllerinin sorgulandığı sürecin etkisinde kalınmakla birlikte esas olarak "klasik liberal geleneği" sahiplenen bir çizginin izlendiğidir. Diğer dönemlerde benzerine rastlanmamış bir şekilde ilk defa bir cemiyet ve mecmua etrafında farklı liberal algılayışlara sahip entelektüeller "demokrasi ve özgürlük" değerlerini sahiplenerek bir araya gelmiş ve "ortak bir felsefi zemin" oluşturulmaya çalışılmıştır. Söz konusu hipotez "içerik analizi ve tarihsel araştırma yöntemi" kullanılarak değerlendirilmiştir. Üç bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde liberalizmin Batı'da ortaya çıkışı ve gelişiminin kavramsal, kuramsal ve tarihsel olarak incelenmesine odaklanılmıştır. İkinci bölümde, Batı'da teorik ve pratik açıdan iç içe gelişen liberal teorinin, Türkiye gerçeğindeki temel dinamikleri ile gelişimi incelenmiştir. Üçüncü bölümde çok partili hayata geçiş döneminde hem HFYC hem de "Hür Fikirler" mecmuasının savunduğu siyasi ve iktisadi düşünceleri incelenerek benimsedikleri ideolojinin ortaya çıkarılmasına ayrıca sahiplendikleri (liberal) değerlerin toplumda karşılık bulması ile yayılmasındaki çabası ve hedefi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın sonucunda, mecmua etrafında toplanan farklı liberal algılayış tarzlarına sahip entelektüellerin Türk liberal düşüncesinde ilk defa "özgürlük ve demokrasi" değerleri etrafında bir araya geldiği ve bunun sonraki dönemlere "öncülük" ettiği görülmüştür. Ayrıca mecmuanın, demokrasiye yönelik algının içselleşmesinin ve yerleşmesinin yanı sıra her alanda olmak üzere özgürlük bilincinin aşılanmasını dikkate değer bir zamanlamayla üstlendiği sonucuna ulaşılmıştır.