Edgar Allan Poe'nun kısa öykü çeviri derlemelerindeki yan-metinsel ögeler üzerine karşılaştırmalı bir çalışma

Tüm insanlığın ortak değeri olan kültürel miras, yerel kazanımlar yoluyla elde edilir ve edebiyat kişilere onları paylaşmanın, bilgi alışverişinin, kısacası evrensel etkileşimin yollarını açar. Bu yüzden edebi metinler hem yazarın kendi dünyasında edindiği kişisel deneyimlerinden hem de okurun öznel yorumlama sürecinden oluşur. Başka bir deyişle, yorumlama ya da algılama öznel ve çok değişkenli olduğundan yazar ve okur aynı dili konuşuyor da olsa bir edebi metin her okunduğunda yeniden yazılarak zihinlerde var olur. Edebiyat çevirisi ise her zaman tarihsel fark barındırmasa bile dilsel, kültürel ve mekânsal uzaklıklar taşıyabilir ve bu durum anlamayı zorlaştıracağından kendine özgü güçlükler barındırır. Böylesi durumlarda çevirmen kaynak metnin birincil okuru olarak yan-metinsel çözümler bulabilir. Bu çalışmada 19. yüzyıl Amerikan yazınının çok bilinen şair ve kısa öykü yazarlarından Edgar Allan Poe'nun tüm öykülerinin piyasada var olan iki Türkçe seçkisi konu edinilmiştir. İki farklı çevirmen tarafından yapılan bu seçkiler yan-metinsel özellikleri bakımından ele alınmıştır. Öykülerdeki dipnot ve sonnot kullanımı önce nicelik bakımından karşılaştırılmış, sonra en çok farklılık gösteren beş tanesi seçilerek çevirmenin kararları, olası sebepleri ve sonuçlarına ışık tutulmaya çalışılmıştır. Çeviriler Gerard Genette'nin yan-metinsellik kavramı ile Lawrence Venuti'nin yerlileştirme-yabancılaştırma stratejileri kapsamında incelenmektedir. Bu inceleme sonucunda erek metinlerde bulunan yan metinlerde yalnızca yayınevlerinin varlığına değil, çevirmenin sesine ve kimliğine de rastlanabildiği düşünülmektedir.