Corci Zeydân ve Haccac b. Yusuf romanının tahlili

Roman türü, Fransa'da oluşmuş ve 1789 Fransız İhtilali ile diğer milletlere işgaller, savaşlar, antlaşmalar gibi çeşitli toplumsal vakalar vasıtasıyla ulaşmıştır. Romanın savaş yoluyla edebiyatına dâhil olduğu milletlerden biri de Araplardır. 1799 yılında Napolyon'un Mısır'ı işgali ile roman başta olmak üzere birçok edebî tür ve form, Arap edebiyatına girmiştir. Arap edebiyatında romana yapı olarak benzeyen hikâye, makâme tarzı türler olsa da bunlar romanın özelliklerini tam olarak taşımamaktadır. Arap edebiyatı, cahiliye devrinden süregelen anlayışı devam ettirerek nesirden çok nazım ve kafiye ile ilgilenmiştir. Bundan dolayı uzun nesir formuna sahip olan roman türünü başlarda benimseyememişlerdir. Bu bağlamda Arap edebiyatçıları önce bir süre ellerindeki hikâye tarzı türlerle yetinmeye çalışmışlardır. Ancak Batı, büyük bir çaba ile roman türünün yayılımını desteklemiş ve Arap ülkelerinden gelen öğrencilere çağdaşlık eğitimlerinde roman türünü benimsetmiştir. Eski edebiyatçıların romanı pek önemsememesi ve Batının yeni nesle bu eğitimleri vermesi ile sonunda Roman türü Arap dünyasına girmiştir. Arap romanının destekçilerinden biri de Corci Zeydân'dır. 1861 yılında Beyrut'ta fakir bir Hristiyan aileden dünyaya gelen Zeydân, küçüklüğünden itibaren zekâsı ve yetenekleriyle dikkat çekmiştir. Küçük yaşlarda İngilizce ve Fransızca gibi Batı dillerini öğrenen Zeydân, iki kez tıp eğitimi almak istese de başarılı olamamıştır. Bundan dolayı kendisini edebiyat ve tarih alanına veren Zeydân, ilk eserini Mısır tarihi alanında vermiştir. Mısır'da modern romanın gerçek kurucusu sayılan Zeydân, bu tarih sevgisini roman türüne de başarılı bir şekilde uygulayarak Arap edebiyatında tarihî roman türünün mucidi olmuştur. Yazdığı tarihî romanlardan birisi de Haccac b. Yusuf romanıdır. Eserde iki genç âşık üzerinden Abdulmelik b. Mervan dönemini işleyen Zeydân, işlediği dönemin yakın tarihli olaylarına da yer vermiştir. Oldukça kalabalık bir kişi kadrosu olan bu eser, aynı zamanda Zeydân'ın zihnindeki birtakım düşünceleri de yansıtması bakımından önemlidir. Arap romanının ilk örneklerinden sayılan Haccac b. Yusuf romanı, alanının ilklerinden olup Batılı anlamda eksiksiz bir kurgu ve düzene sahiptir.