Çörek otu (Nigella sativa L.) bitkisinde embriyo kültürü aracılığıyla ıslah hatlarının geliştirilmesi

Amaç: Bu araştırmanın amacı; çörek otu popülasyonlarında embriyo kültür tekniği kullanılarak bitki ıslah hatlarının geliştirilmesi olanaklarının araştırılmasıdır. Bu yolla çörek otunda embriyo kültürü çalışmları için en uygun besi ortamlarının tespiti ve gelecekteki çalışmalar için referans oluşturması hedeflenmiştir. Materyal ve Yöntem: Bu tez çalışmasında bitki materyali olarak ülkemizin tek tescilli çeşidi olan Çameli çörek otu çeşidi ile Denizli ve Ankara illerindeki üreticilerden temin edilen 2 farklı çörek otu popülasyonu kullanılmıştır. Popülasyonlar arasında yarım diallel melezleme tekniğine göre melezlemeler yapılmıştır. Melezlerin 12. gününde oluşan zigotik embriyolar MS besi ortamı ve bu ortama BAP ve/veya IAA ilave edilmiş toplam 10 farklı besi ortamında kültüre alınmıştır. İlgili hormon konsantrasyonları şu şekildedir; kontrol, 0,5, 1,0 ve 2,0 mg.l-1 BAP, 0,5, 1,0 ve 2,0 mg.l-1 IAA, 1,0/1,0, 0,1/2,0 ve 2,0/0,5 mg.l-1 BAP/IAA. Araştırma kapsamında her bir popülasyon ve besi ortamı için 5 petri üzerinden ve her petride 20 embriyo olacak şekilde embriyo kültür çalışması yapılmıştır. Toplam her bir besi ortamında 300 adet embriyo kültüre alınmıştır. Her bir popülasyon için ise toplam 1.000 adet embriyo üzerinden kültür çalışması yürütülmüştür. Bulgular: Kallus oluşumu bakımında en yüksek genel başarı (2,3%) 2,0 〖mg.l〗^(-1) BAP + 0,5 〖mg.l〗^(-1) IAA içeren ortamda sağlanmıştır. Yalın besi ortamında, 0,5 〖mg.l〗^(-1) IAA içeren ortamda ve 2,0 〖mg.l〗^(-1) IAA içeren ortamlarda kültüre alınan tohumlarda hiç kallus oluşumu gözlenememiştir. Varyans analizi sonuçlarına göre besi ortamı bakımından kallus oluşumu başarı ortalamaları arasında anlamlı bir fark tespit edilmemiştir. Direkt çimlenme durumu bakımından en yüksek başarı oranı (1,7%) yalın besi ortamında sağlanmıştır. Varyans analizi ve Duncan çoklu karşılaştırma sonuçlarına göre yalın besi ortamının çimlenmeye anlamlı ve pozitif bir etkisinin olduğu sonucuna varılmıştır. Buna karşılık araştırmada 0,5 〖mg.l〗^(-1) BAP, 1,0 〖mg.l〗^(-1) BAP, 2,0 〖mg.l〗^(-1) IAA, 1,0 〖mg.l〗^(-1) BAP + 1,0 〖mg.l〗^(-1) IAA ve 0,1 〖mg.l〗^(-1) BAP + 2,0 〖mg.l〗^(-1) 1 IAA içeren besi ortamlarında direk çimlenmeye rastlanmamıştır. Sonuç: Kallus oluşumu başarı oranlarını incelediğimizde; her bir melezleme kombinasyonu için besi ortamı ve genotip etkileşimine göre başarı ortalamaları arasında anlamlı bir fark tespit edilememiştir. Direkt çimlenme incelendiğinde; her bir çeşit için yalın besi (MS 0) ortamında çimlenmede başarı sağlanırken, genotipin çimlenme üzerine anlamlı bir etkisi tespit edilememiştir. Melezlenen Çörek otu çeşitleri incelendiğinde; kallus oluşumu ve çimlenmeye dair en yüksek genel başarı Denizli x Çameli kombinasyonunda sağlanmıştır.