Türkçedeki çoklu olumsuzluğun bir derlem analizi

Bu çalışmada Türkçede tümcesel olumsuzluk operatörü değil ile fiil öbeğine ait olumsuzluk ekinin birlikte kullanımıyla oluşan çift olumsuz yapılara (ÇOY) ait edimbilimsel özellikler, derlem dilbilimi çatısı altında incelenmiştir. Bu doğrultuda, öncelikle, belirgin kullanım alanlarına sahip bu yapıların bulunabileceği geniş bir derlem oluşturulmuş ve toplanan veride yürütülen istatistiksel birliktelik analizi vasıtasıyla hangi kip, şahıs eki, fiil ve söylem belirteçlerinin değil operatörü ile birlikte daha çok oranda kullanıldıkları araştırılmıştır. ÇOY içinde kullanılan bu dilbilgisel ve sözlüksel unsurların asitmetrik bir dağılım sergilemesi, çoklu olumsuzlamanın bir arıksama ve yumuşatma aracı olarak da işlev gördüğü savınının ileri sürülmesine neden olmuştur. Bu sav, detaylı bir ampirik incelemeyle ortaya koyulan kişisizleştirme ve belirgin anlamsal sınıflarda yer alan fiil kullanımının çoklu olumsuzlukla kuvvetli bir ilişkiye sahip olması doğrultusunda savunulmuştur. Bu bağlamda, ÇOY'da öne çıkan fiil ve değil-sonrası birimlerin anlamsal olarak yazarın bilişsel, algısal ve duygusal duruşuyla ilişkili olduğu gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, kişisizleştirme ile sözlüksel unsurların ayırt edilen anlamsal özellikleri arasında gözlenen bağdaşımların, çoklu olumsuzluğun edimsel etkilerinin anlaşılmasında önemli bir kaynak oluşturduğu görülmüştür.