COVİD-19 küresel ekonomik krizinin otomotiv talebi üzerindeki etkileri Türkiye örneği

Bu çalışma Covid-19 Küresel ekonomik krizinin otomotiv talebi üzerindeki etkilerini makroekonomik göstergelerle ekonometrik analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada iki adet model kullanılmıştır. Modellerde sektördeki arzı temsilen binek otomobil satışları ve hafif ticari araç satışları kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan veri seti 2009Q4-2024Q4 arası 61 çeyreklik dönemi içermektedir. Modellerde talep etkisinin ölçülmesi için binek otomobil üretim, hafif ticari araç üretim, brent petrol fiyatı, otomobil tüketici fiyat endeksi, Euro-Dolar paritesi, reel gayri safi yurtiçi hasıla, tüketici güven endeksi, taşıt kredisi faiz oranı ve Covid-19 krizini temsil eden pandemi kukla değişkeni kullanılmıştır. Çalışmada satışlarının makro ekonomik değişkenler ile ilişkisini tespit etmek amacıyla ARDL sınır testi kullanılmıştır. İlk olarak değişkenlerin durağanlık sınamaları için Dickey ve Fuller (ADF) ve yapısal kırılmalı (Breakpoint) birim kök testi kullanılmıştır. Kök testi sonuçlarına göre hafif ticari araç satışları, hafif ticari araç üretimi, binek otomobil satışları, parite, tüketici güven endeksi ve pandemi değişkenlerinin düzeyde durağan olduğu brent petrol, tüketici güven endeksi, binek otomobil üretim, reel gayri safi yurtiçi hasıla, ve taşıt kredisi faiz oranı değişkenlerinin birim köke sahip olduğu birinci farklarının ise durağan olduğu tespit edilmiştir. Seriler arasındaki eşbütünleşme ilişkisini tespit etmek amacıyla ARDL sınır testi kullanılmıştır. Kısa ve uzun dönem katsayı sonuçlarına göre; Petrol fiyatları, otomobil üretimi, tüketici fiyat endeksi, gayri safi yurtiçi hasıla, tüketici güven endeksi ve pandemi değişkenlerinin binek otomobil satışlarını arttırdığı, parite ve faiz oranlarında yaşanan artışların satışları azalttığı sonucuna varılmış. Petrol fiyatları, hafif ticari araç üretimi, tüketici fiyat endeksi, parite, ve pandemi de yaşanan artışların hafif ticari araç talebini azalttığı, gayri safi yurtiçi hasılada yaşanan artışların ise talebi arttırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmada elde edilen bulgularla değişkenler arasındaki ilişkilere yönelik çıkarımlarda bulunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Pandemi, Otomotiv Sektörü, Talep, ARDL Bütünleşme