COVİD-19 pandemisi sürecinde psikiyatri hastalarının telepsikiyatri hizmetlerini kullanma sıklığı ve dijital okuryazarlık düzeyinin telepsikiyatrik uygulamaların kullanımı üzerindeki etkisi

Amaç: Bu çalışmada iki yıllık pandemi süreci boyunca psikiyatri hastalarının herhangi bir dış merkezden ya da sağlık profesyonelinden telepsikiyatri hizmeti alıp almadığını değerlendirmektir. Ayrıca pandemi döneminde psikiyatri hastalarının telepsikiyatri uygulamaları kullanım sıklığını ve kullanım üzerine etkili fartörleri, hastaların tele-tıp uygulamalarına yönelik tutumlarını, dijital okuryazarlık düzeyini ve aralarındaki ilişkiyi belirlemek amaçlanmıştır. Yöntem: Bu çalışma kesitsel tipte tek merkezli bir çalışmadır. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri polikliniklerine ayaktan başvuran 18 yaş üzeri ve okuma yazma bilen 354 psikiyatrik bozukluğu olan hasta çalışmaya dâhil edilmiştir. Ölçek geliştirme basamakları izlenerek Yetişkin Dijital Okuryazarlık Ölçeği (YDOÖ) ve Tele-tıp Uygulamlarına Yönelik Tutum Ölçeği (TTÖ) geliştirilmiştir ve geçerlilik-güvenilirlik analizleri uygulanmıştır. Tele-tıp uygulamalarına yönelik olumsuz tutumla ilişkili bağımsız risk faktörlerini tespit edebilmek için univariate analizler sonucunda anlamlı bulunan değişkenler (p<0,05) multivariate lojistik regresyon analizi ile incelenmiştir. Bulgular: Çalışmaya yaş ortalaması 40,9±15,2 (18-81) yıl olan 247'si kadın (%69,8) 354 hasta katılmıştır. Hastaların %57,6'sında depresif bozukluklar, %29,1'inde anksiyete bozuklukları ve %7,6'sında obsesif kompülsif bozukluklar vardır. Hastaların %84,2'si günlük internet kullanımı olduğu belirtmiş olup ortanca kullanım süresi 4 (1-10) saattir. Hastaların %11'i iki yıllık pandemi sürecinde psikiyatrik tedavi ve takibi bırakmış, %34,5'i psikiyatrik tedavi ve takibine devam etmekte zorlanmıştır. Telepsikiyatri uygulamaları kullanım sıklığı %0,6 olup hastaların %29,5'inin sınırlı/yetersiz DO'ya ve %29,9'u tele-tıp uygulamalarına yönelik olumsuz tutuma sahiptir. Yapılan multivariate lojistik regresyon analizine göre yetersiz/sınırlı dijital okuryazarlığa sahip olmak psikiyatri hastalarında tele-tıp uygulamalarına yönelik olumsuz tutum için tek başına bağımsız risk faktörü olarak bulunmuştur [OR=4,76 (2,15-10,54)]. Multivariate lojistik regresyon analizi modeline göre 40 yaş üzerinde [OR=13,55 (5,76-31,87); p<0,001], ilk/ortaokul mezunu [OR=7,54 (3,45-16,49); p<0,001] ve aktif gelir getiren bir işte çalışmıyor [OR=2,84 (1,26-6,38); p=0,012] olmak yetersiz/sınırlı dijital okuryazarlık için bağımsız risk faktörleri olarak bulunmuştur. Sonuç: Bu çalışmada psikiyatri hastalarının pandeminin ilk iki yıllık sürecinde telepsikiyatri hizmetlerinden birini kullanma sıklığı %1'inde altındadır. Pandemi döneminde dünyada tele-tıp uygulamalarının kullanımında artış olsa da yasal düzenlemelerin oldukça yeni gerçekleştiği ülkemizde telepsikiyatri uygulamalarının kullanımı ile ilgili tam bir alt yapı henüz yoktur ve hizmet kullanımı hala sınırlı düzeydedir. Sınırlı/yetersiz DO, tele-tıp uygulamalarına yönelik olumsuz tutuma neden olmaktadır. İleri yaş, düşük eğitim düzeyine sahip ve herhangi bir işte çalışmayan psikiyatri hastaların, sınırlı/yetersiz DO yazarlığı nedeniyle tele-tıp uygulamaları konusunda desteğe ihtiyacı vardır. Anahtar Kelimeler: Tele-tıp, Telepsikiyatri, Dijital okuryazarlık, Tutum, COVID-19, Psikiyatrik bozukluk