Covid-19 pandemisinin tüketicilerin gıda güvencesi algısına etkileri ve ödeme isteklilikleri: Samsun ili örneği

Gıda fiyatlarında 2012 yılındaki artışla başlayan gıda kıtlığının etkileri devam ederken, Covid-19 salgını gıda üreticileri, perakendecileri, nakliyecileri gibi gerek yerel gerekse küresel gıda tedarik zincirinin farklı aktörlerini etkilemiştir. Buna bağlı olarak, tüketicilerin gıda güvenliği ve gıda güvencesine yönelik endişeleri salgınla birlikte değişiklik gösterip göstermediği tam olarak bilinmemektedir. Bu araştırmanın amacı, tüketicilerin Covid-19 pandemisi öncesi ve sonrası gıda güvencesi ilgili algılarını belirlemek; bireylerin gıda güvenliği yüksek ürünlere ödeme istekliliğini ortaya koymaktır. Araştırmanın verileri Samsun ili merkez ilçeleri olan Atakum, Canik, İlkadım ve Tekkeköy'de ikamet eden ve oransal örnekleme metoduyla belirlenen 278'i ile yapılan anketlerle elde edilmiştir. Araştırma bulgularına göre tüketicilerin pandemi sürecinde yaklaşık %62,9'unun gelir seviyesi aynı kalırken, %22,7'sinin gelinde azalma olmuştur. Temel neden olarak ticari faaliyetlerin azaldığı ve bu azalışı ihtiyaçları erteleme ve daha önceki tasarrufların harcanması ile telafi etmeye çalıştıkları tespit edilmiştir. Buna karşın gıda harcamalarında ise bir artış yaşanmıştır. Özellikle stok yapma eğilimi artmıştır. Tüketicilerin %51,8'i gıda güvencesi hakkında bilgi sahibi olduğunu düşünürken, kavramı tam olarak bilenlerin oranı %38,2'dir. Pandemi öncesi duruma göre gıda güvencesi ile ilgili farkındalığın arttığı ve olumlu değişimlerin yaşandığı ortaya koyulmuştur. Covid-19 pandemisinin gıda güvencesine yönelik gıdaya erişim, yeterli ve dengeli beslenme gibi endişeleri arttırdığı belirlenmiştir. Tüketicilerin kadın olması, aile büyüklüklerinin az olması, aylık gelirin artması, ailelerde çocuk olması ve gıda güvencesi ile ilgili bilgi düzeyinin yüksek olması güvenli olduğuna inandıkları gıdaya ödeme istekliliğini artırmaktadır. %59'u ise gıda güvenliği hakkında bilgi sahibi olduğunu gözlenmiştir. Tüketicilerin gıda güvencesine yönelik kaygılarını giderecek resmi kaynaklardan yapılan açıklamalar, politika yapıcıların toplumu rahatlatacak şeffaf adımlar atması ve kitle iletişim araçlarının etkin kullanımı ile covid-19 pandemisi ile ortaya çıkan gıda güvencesi ile ilgili hassasiyetlerin, toplumlar için bir paranoyaya dönüştürülmeden fırsata çevrilmesi önemlidir. Bu yönetim anlayışı ile tüketicilerin stok yapma eğiliminin önüne geçebilir. Pandeminin etkisiyle artan gıda güvencesi ile ilgili farkındalık sayesinde güvenli gıdaya tüketicilerin erişimini kolaylaştıracak vergi düzenlemeleri ve teşvik mekanizmalarının devreye sokulması toplum sağlığını korumada önemli bir adım olabilir. Okul yemekhane ve kantinlerinde uygulanacak «güvenli gıda ikramları» ile yeni nesillere de bu bilinç erken dönemlerde kazandırılabilir.