Türkiye'deki iş kazalarının eleştirel analizi

İş kazaları dünyanın hemen her yerinde ciddi bir sorun olsa da Türkiye'de oransal olarak çok daha fazla kazanın ve ölümün gerçekleştiği görülmektedir. Türkiye'de iş kazalarının ve buna bağlı ölümlerin neden diğer ülkelerden çok daha fazla olduğunu ve neden önlenemediklerini anlamaya çalışan bu çalışma, yalnızca iş kazalarının ardındaki dinamikleri değil aynı zamanda sonrasında gelişen ve iş kazaların artmasında etkin rolü olduğu anlaşılan doğallaştırma sürecini de ortaya koymayı hedeflemektedir. İş kazalarının doğallaştırılmasının bu bağlamdaki en kritik mesele olduğundan, bu sürecin nasıl işlediğinin ortaya konması temel hedef olarak öne çıkmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, van Dijk tarafından gazete haberlerinin analizi için geliştirilen eleştirel söylem analizi çalışmanın temel analiz metodu olarak belirlenmiştir. Bu birincil analiz corpus ve tematik analizlerle ve yine van Dijk tarafından geliştirilen manipülasyon modeliyle de desteklenmiş ve geliştirilmiştir. İlgili literatür üzerinden yapılan incelemeler, iş kazalarının ardında politik bağlam, Türkiye'ye özgü neoliberal politikalar, hukuksal sorunlar ve sendikal meseleler olmak üzere dört önemli dinamiğin etkin rolü olduğunu ortaya koymaktadır. Türkiye'de son 20 yılda gerçekleşen en ölümlü 15 iş kazasının ulusal gazete haberleri ile yürütülen analizler şu önemli bulguları ortaya koymuştur. İlk olarak, bulgular yalnızca bu dinamiklerin etkinliğini desteklemekle kalmayıp, dinamiklerin işleyişinde ve iş kazalarının etkili bir toplumsal tepki görememesinde, egemen gücün meseleyi doğallaştırmasının etkili olduğunu da ortaya koymuştur. İkinci olarak, beş fazdan oluşan bir doğallaştırma süreci olduğu belirlenmiş ve bu sürecin ardında yatan temel motivasyonun da performans odaklı ekonomik zihniyet olduğunu ortaya konmuştur. Bu bağlamda, meşruiyet ve törensel benimseme ve uygulamaların (decoupling) da kritik rolleri olduğu anlaşılmıştır. Aynı zamanda eleştirel yönetim çalışmalarının anti-performativity ve de-naturalization prensipleri açısından da önemli bulgular ortaya konmuştur. Son olarak, Türkiye'deki haber medyasının, iş kazalarını münferit bir olaya indirgeyenler ve bu indirgemeci yaklaşıma karşı duranlar olmak üzere iki kutba ayrıldığı da anlaşılmıştır. Ancak, egemen gücün giderek artan gücüyle birlikte, indirgemeci bir yaklaşımla olayı münferit bir olaya indirgeyen ve meseleyi doğallaştıran yaklaşımı daha baskın hale gelirken, karşıt görüşün giderek güç kaybettiği anlaşılmaktadır. Çalışmanın odaklandığı dönem dolayısıyla basılı haber gazeteleri en uygun analiz birimi olmakla birlikte, 2010'lu yılların ortasından itibaren yoğun bir şekilde kullanılan gazetelerin sosyal medya organlarındaki söylemleri ve okuyucularının bunlara verdikleri tepkiler de meselenin toplum ve okuyucu nezdinde nasıl bir karşılık bulduğunu anlamak açısından önemli görülmektedir. Dolayısıyla, ileride yapılacak çalışmaların bu organları da dikkate alması önerilmektedir.