Cumhuriyet Dönemi tarih ders kitaplarında Osmanlı imajı

Ders kitaplarının muhtevasının dönemsel şartlardan etkilenmesi hususu göz önüne alındığında, Cumhuriyet tarihi boyunca Osmanlı imajında kendini gösteren değişimlerin tarih ders kitapları üzerinden incelenmesi önem arz etmektedir. Bu sebeple çalışmada 1931-2018 arasında okutulan tarih ders kitaplarındaki Osmanlı imajı incelenmiştir. Çalışma uzun bir dönemi kapsadığından; tarih ders kitapları Türk Tarih Tezi, Hümanist Tarih Anlayışı, Türk-İslam Sentezi ve 2007 sonrası dönem olarak kategorilendirilmiştir. Nitel bir araştırma olarak tasarlanan araştırmada veri toplama tekniği olarak doküman analizinden, araştırma modeli olarak ise betimsel tarama modelinden faydalanılmıştır. Araştırma neticesinde Türk Tarih Tezi Dönemi tarih ders kitaplarında; kuruluş ve yükselme dönemlerinde Türk kimliği çerçevesinde olumlu; gerileme ve dağılma döneminde ise olumsuz bir Osmanlı imajı tespit edilmiştir. Bu olumsuzlamanın padişahların şahsı üzerinden idari düzene yapıldığı söylemek mümkündür. Hümanist Tarih Anlayışı Dönemi tarih ders kitaplarında; Osmanlı kuruluş yükselme döneminde padişahlarının liderlik vasıfları, kişilikleri ve devlet adamlıkları gibi özellikleri üzerinden başarılı bir idari düzenden bahsedilmiştir. Gerileme ve dağılma dönemlerinde ise padişahların yetersizlikleri üzerinden yozlaşmış bir idari düzenden bahsedilmiştir. Bu bağlamda Hümanist Tarih Anlayışı döneminde; kuruluş ve yükselme döneminde olumlu, gerileme ve dağılma döneminde olumsuz bir Osmanlı imajı görülmüştür. Türk-İslam Sentezi dönemi tarih ders kitaplarında; bahsi geçen dönemlerin aksine padişahlar üzerinden idealize edilen bütünü ile olumlu bir Osmanlı imajı kurgulanmıştır. 2007 sonrası ise Türk Tarih Tezi, Hümanist Tarih Anlayışı ve Türk-İslam Sentezi dönemlerinin etkileri ders kitaplarında kısmen de olsa görülmektedir. Bu bağlamda tarih ders kitaplarının dönemsel faktörlerden etkilendiği ve bu etki neticesinde Osmanlı imajının da dönemlere bağlı olarak değişim gösterdiği görülmektedir.