Cumhuriyet dönemi Türkiye'sinde yaşlılık politikaları: Yasal metinler üzerinden eleştirel bir inceleme

Bu çalışma, Cumhuriyet dönemi Türkiye'sinde yaşlılık politikalarının yasal/politika metinleri üzerinden nasıl kurulduğunu, hangi normatif ve ideolojik dayanaklarla meşrulaştırıldığını ve yaşlı bireyin bu metinlerde hangi söylemlerle temsil edildiğini eleştirel söylem analizi ile incelemiştir. Araştırma veri seti Fairclough'un üç düzeyli modeli, ve Wodak'ın tarihsel yaklaşımıyla birlikte dönemsel olarak uygulanmış, MAXQDA 2024 ile sistematik kodlama ve eş-görünüm okumaları yürütülmüştür. Bulgular, metin düzeyinde teknokratik-idarî retoriğin süreklilik arz eden durumda olduğunu; muhtaçlık/koruma ekseninin erken dönemden itibaren güçlü kaldığını, 2000'ler sonrasında hak temelli dilin belirginleşmesine rağmen sıklıkla performans, etkililik ve mali disiplin söylemleriyle dengelenerek araçsallaştırıldığını göstermiştir. Söylemsel uygulama düzeyinde üretim-dolaşımın merkezinde bakanlıklar, başkanlıklar, kalkınma planları ve strateji belgeleri yer almış; AB uyumu ve kurumlar arası yönetişim mekanizmaları dili biçimlendirmiştir. Toplumsal pratik düzeyinde ise aile merkezli bakım rejiminin hegemonik kaldığı, buna paralel kurumsal/yerel kapasite vurgusunun arttığı saptanmıştır. Covid-19 sonrası dönem, yaşlı bireyin kırılganlık ve risk yönetimi üzerinden yeniden tanımlandığı bir kırılma olarak belirginleşmiş; dijitalleşme, izolasyon ve gözetim temaları meşrulaştırma stratejilerine ilişkilendirilmiştir. Sonuç olarak, Türkiye'de yaşlılık alanında hak öznesi konumuna yönelik ilerlemeler bulunsa da, kurumsal ve söylemsel düzeyde bütüncül ve kalıcı bir yapının yerleştiğine dair bulgular sınırlı görünmektedir. Yardım-idare hattının parçalılığını aşan, uzun dönemli bakımın sağlık-sosyal hizmet-yerel yönetim eksenlerinde bütüncül entegrasyonunu, erişim ve kalite için izleme-değerlendirme göstergelerini, cinsiyet ve engellilik kesişimselliğini ve sürdürülebilir finansmanı önceleyen bir yapıya ihtiyaç duyulduğu ortaya konulmuştur. Çalışma, söylem analizini refah rejimi tartışmalarıyla birleştirerek kuramsal katkı sunmuş, dönemsel, tekrarlanabilir bir kod çerçevesiyle yöntemsel yenilik önermiş, karar vericiler için hak temelli, kanıt odaklı politika tasarımına dönüştürülebilir çıkarımlar üretmiştir.