Cumhuriyet döneminde kadın hazır giyiminde sanayileşme çabaları üzerine bir inceleme (1923-1950)

Bu çalışmanın amacı, Cumhuriyet döneminde (1923-1950 yılları arasında) hazır giyimde gerçekleştirilen sanayileşme çabalarını irdelemektir. Bu bağlamda, Osmanlı Devleti'nde hazır giyimde başlayan şirketleşme faaliyetleri tarihsel arka planda verilerek Cumhuriyet dönemi tekstil ve kadın hazır giyim sektörünün gelişim sürecine, giyim alanında ihtiyaçları karşılamak amacıyla açılan fabrika, mağaza ve şirketlere, hazır giyimi yaygınlaştırmak amacıyla uygulanan devlet politikalarına ve basındaki yansımalarına odaklanılmıştır. Tez konusunu oluşturan 1923-1950 arasındaki dönemde hazır giyim çalışmaları irdelendiğinde, savaştan yeni çıkmış harap bir ülkede öncelikli hedef, ekonomik kalkınmayı sağlamak olmuştur. Bu amaçla, uygulanacak strateji ve kalkınma modelini belirlemek üzere İzmir'de İktisat Kongresi düzenlenmiştir. Bu kongrede sanayi grubunun aldığı kararlar doğrultusunda hükümet tarafından gümrük ve kambiyo politikalarının uygulanması, Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası'nın kurulması, Ticaret ve Sanayi Odalarının yeniden düzenlenmesi, özel sektörü sanayiye özendirmek amacıyla Teşvik-i Sanayi Kanunu'nun çıkarılması, hazır giyimde önemli bir yere sahip olan Sümerbank'ın kurulması, Birinci ve İkinci Beş Yıllık Sanayi Planlarının hazırlanması gibi çalışmalar yapılmıştır. Hazır giyimin temelini oluşturan tekstilde sanayileşme hamlesi kapsamında pamuklu, yünlü, suni ipek ve ipekli üretiminde pek çok fabrikalar kurulmuştur. Türkiye'nin özde olduğu kadar görünüşte de modernleşmesini isteyen Atatürk'ün yaptığı inkılaplar içerisinde Şapka İktisâsı Hakkında Kanun, kadınları kapsamamasına rağmen kadın hazır giyimini önemli ölçüde etkilemiştir. Bunun dışında pamuklu ve yünlü dokuma üretiminin artırılmasına yönelik Milli Korunma kararları alınmış, ipekli kumaşlar ile ipek ve suni ipek kadın çorapları hakkında yasal düzenlemeler yapılmıştır. Ayrıca kadın hazır giyimi üzerine pek çok fabrika ve mağazaların açıldığı, dönem gazetelerindeki reklam sayfalarının taranması sonucu tespit edilmiştir. Cumhuriyet Arşivindeki Bakanlar Kurulu kararları incelenerek giyim, şapka, trikotaj ve çorap, tuhafiye, ayakkabı işiyle uğraşmak amacıyla kurulan şirketlere ulaşılmıştır. Sonuç olarak 1923- 1950 yılları arası hazır giyimde yapılan sanayileşme çalışmaları başarılı bir şekilde uygulanmış, zamanla çoğalan fabrikalar, mağazalar ve şirketler ile halkın hazır giyimde dışarıya olan bağımlılığı ve ihtiyacı giderek azaltılmıştır. Araştırmada T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı ve Cumhuriyet Arşivleri, Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi, T.C. Resmi Gazetesi, TBMM Zabıt Ceridesi, Türkofis Ekonomik Enformasyon Bülteni, İstanbul Ticaret ve Sanayi Odası Mecmuası ve süreli yayınlardan faydalanılmıştır. Ayrıca konuyla ilgili yazılmış tetkik eserler irdelenmiştir.