Dânî'nin el-Muhkem fî 'İlmi Nakti'l-Mesâhif adlı eserinin Resmu'l-Mushaf açısından tahlili

Kur'an-ı Kerim dinimizin ana kaynağıdır. Bundan dolayı onun nazmının yazımı ve okunması, dinimizin birçok hükümlerine tesir etmiştir. Ayetlerin yazı ve okunuş şekillerine göre kıraatler oluşmuş ve bu kıraatlere göre de yedisi mütevatir, üçü meşhur, dördü de şazz kıraat olmak üzere kıraat ekolleri ortaya çıkmıştır. Bu kıraatlere bağlı olarak müçtehid imamlar ayetleri farklı yorumlara ve içtihatlara tabi tutmuşlardır. Bundan dolayı Kur'an-ı Kerim'in doğru yazılıp sahih tilâvetine, Hz. Peygamberimizden itibaren günümüze kadar ehemmiyet gösterilmiştir. Özellikle İslami ilimlerin tedvin edilip alanlara ayırıldığı hicri üçüncü ile beşinci yıllar arasında Kur'an-ı Kerim'in yazılışında, Hz. Osman Mushaf'ına uygunluğu ve kıraat imamlarının okuyuş usulleri ile ilgili kitaplar yazılmıştır. İşte kıraat ve Resmu'l-Mushaf alanında en önemli çalışma yapanlardan ve katkı sunanlardan birisi de Endülüslü meşhur kıraat âlimi Ebû 'Amr Osman b. Sa'îd ed-Dânî'dir (ö. 444/1053). Yaptığımız incelemeler neticesinde, Resmu'l-Mushaf alanında Dânî, ilk önce Kitâbü'n-Nakt (et-Tenbîh ale'n-nakt ve'ş-şekl) eserini yazmıştır. Daha sonra bu kitabı el-Mukni' fî Resm-i Mesâhifi'l-Emsâr isimli eserinin içerisine almıştır. el-Mukni' eserini rivâyet ve dirayet yoluyla genişleterek bu alanın en büyük ve en önemli kaynak niteliğinde olan ve çalışmamıza da konu olan el-Muhkem fî ilmi Nakti'l-Mesâhif adlı eserini telif etmiştir. el-Muhkem'de el-Muknî eserine atıflarda bulunmuştur. Mushaf imlası külliyatı içerisinde yer alan el-Muhkem, Mushaf'ın harekelenmesi ve noktalanması, tarihçesi, selef âlimlerinin, tabiîn âlimlerinin ve daha sonraki dönem âlimlerinin bu konu hakkındaki görüşlerinin değerlendirilmesi adına önemli bilgiler sunmaktadır. Bunun yanısıra Kur'an-ı Kerim, Arap Dil ve Edebiyatı'nın en büyük kaynağı olduğundan Dânî'nin el-Muhkem'i Arap Dili ve Edebiyatı alanında, sarf, nahiv ve i'râb yönünden geçirmiş olduğu tarihi aşamaları bizlere nakleden büyük bir hazinedir. Bu sebeple bu eser hem kıraat ilmi hem de Arap Dili ve Edebiyatı alanında çalışma yapacaklara büyük bir katkı sunacaktır. Dânî'nin el-Muhkem'i üzerine dilimizde şu ana kadar bir çalışmaya rastlamadık. Arapça olarak el-Muhkem üzerine yapılan çeşitli tahkîk ve akademik çalışmalardan istifade ederek hazırladığımız çalışmamız, kıraat ilminin konuları arasında yer alan Resmu'l-Mushaf çalışmaları ile Arap Dili ve Edebiyatı alanlarında çalışma yapanlara küçük bir katkıyı amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Kur'an, Mesâhif, Resmu'l-Mushaf, Dânî, el-Muhkem