Davranışsal maliye yaklaşımları ile vergi uyumunun artırılması

Yerleşik iktisat teorisine göre; insanların kararlarında rasyonel ve akılcı olduğu kabul edilmektedir. Ancak gerçek hayatta sosyal bir varlık olan insan, karar verirken ya da seçim yaparken bu varsayım geçerliliğini yitirmektedir. Seçeneklerin kısıtlı olması, duygusal, bilişsel ve sezgisel farklılıklar ya da yeterli bilginin olmaması gibi durumlar, insanların ekonomik kararlarının sosyolojik ve psikolojik açıdan irdelenmesini gerekli kılmıştır. Bilindiği üzere, kamu hizmetlerinin sürdürülebilirliği için en önemli gelir kaynağı vergilerdir. Mükelleflerin vergi uyumunu artırmak için yürütülen çalışmalarda klasik ekonomik modellerin yanında psikolojik ve davranışsal faktörlerden de faydalanılmaya başlanmıştır. Davranışsal maliye yaklaşımları ile oluşturulacak yeni kamu politikaları sayesinde, vergi kaçırma ve vergiden kaçınma davranışlarının önüne geçilerek vergi gelirlerinde artış sağlanabilmektedir. Mükellefler üzerinde herhangi bir baskı veya zorlama olmadan düşük maliyetli ve basit yöntemler kullanan davranışsal maliye yaklaşımlarından dünya genelinde pek çok ülkede kamu politikası tasarımında faydalanılmaktadır. Bu tezde dünya genelinden seçilmiş 17 ülkedeki davranışsal yaklaşımları içeren vergi uyumu konulu çalışmalar derlenmiş ve bu çalışmalarda hangi davranışsal maliye yaklaşımlarından faydalanıldığı incelenmiştir. Çalışmalarda uygulanan bu basit ve düşük maliyetli yöntemler incelendiğinde vergi uyumunda artış sağlandığı görülmüştür. İncelenen çalışmalar referans alındığında bu tip uygulamaların Türkiye'de kullanılması için gerekli birimlerin kurulmasının ve çalışmaların yapılmasının vergiye gönüllü uyumu artıracağı bulgusuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Vergi, Vergi Uyumu, Davranışsal Maliye, Davranışsal Kamu Politikaları, Davranışsal Ekonomi, Davranışsal İktisat