Delâilü'l-i'Câz bağlamında Lafzî Müteşâbih Ayetlerdeki Belâğî analizler (teori ve uygulama)

Kur'ân ilimleri içinde belagat çalışmaları önemli bir yer tutmaktadır. Belagat çalışmaları Kur'ân'ın i'cazını anlama, i'caz yönlerini keşfetme, ayetlerin metni ve i'caz yönüyle ilgili itirazları cevaplandırmaya odaklanmıştır. Kur'ân'ın metni içinde sarih lafızlardan oluşmuş muhkem ayetler bulunmakla birlikte, anlaşılması zor, mücmel ve müteşabih ayetler de bulunmaktadır. Müteşabih âyetlerin bir kısmının manaya delaleti kapalıdır, bir kısmı da lafızlarındaki benzerlik yönüyle müteşâbih kapsamına girmektedir. Kur'ân nazil olmaya başladığı andan itibaren müteşabih âyetler üzerinde çeşitli tartışmalar yapılmıştır. Lafız yönüyle birbirine benzeyen ayetlerde gramer ve belagat açısından faklı görüşler ileri sürülmüştür. İslam âlimleri Kur'ân'ın her yönden mu'ciz bir hitap olduğuna inanmış ve bunu ortaya koymak için çalışmalar yapmışlardır. Bu görüşe karşı olan âlimler yöneltilen eleştiri ve itirazlara cevap verme gayretinde olmuşlardır. Bu çalışmalarda öne çıkan âlimlerden biri de Abdülkâhir Cürcânî'dir. O, Delâilü'l-i'câz adlı eserinde Kur'ân'ın i'câzını Kur'an'ın nazmına dayandırmıştır. Kur'ân'ın i'cazının ne sadece lafızda ne de sadece anlamda olduğunu, i'cazın her ikisinde bütüncül bir yapı olarak nazımda gerçekleştiğini ispata çalışmıştır. Söz konusu bu eser, kendisinden sonra gelen belagat âlimlerinin araştırmalarında esas aldıkları temel kaynak olmuş, Zemahşerî gibi bazı müfessirler onun görüşleri doğrultusunda tefsirlerini temellendirmişlerdir. Bu çalışmada Abdülkâhir Cürcânî'nin Delâilü'l-İ'câz adlı eseri bağlamında lafız yönünden benzerlik gösteren Kur'ân âyetleri belâgat analizine tabi tutularak Kurân'ın anlaşılmasına katkı sunulmaya çalışılmıştır. Bu ayetler üzerinden Kur'ân'a yöneltilen eleştiri ve itirazlara cevap verilmeye gayret edilmiştir. Kur'an'ın anlaşılmasında önemli yeri olan gramer ve belagat kuralları belirlenmeye ve bu kuralların, lafız açısından benzerlik gösteren bazı Kur'ân âyetlerine uygulanması yapılmıştır. Çalışmada müteşabih âyetlerde var olan gramer yapısı ve belagat yönleri tahlil edilmiş, bu açıdan yöneltilen eleştiriler cevaplandırılmaya çalışılmıştır. Bunun yanı sıra Arapçanın estetik yönünün gösterilmesinde belâgat ilimlerinin önemine işaret edilmiştir.