Deprem bölgesindeki ortaokul öğrencilerinin deprem algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi

Sosyal bilgiler dersinin deprem bölgesinde yaşayan öğrencilerde deprem bilinci oluşturmadaki rolünü inceleyen bu araştırma, Şanlıurfa merkez ilçelerindeki imam hatip ve diğer ortaokullarda öğrenim gören 1006 öğrenciyi kapsamaktadır. Çalışmada Türkiye'nin aktif deprem kuşağında yer alması ve 6 Şubat 2023'te meydana gelen büyük felaket sonrası deprem bölgesinde yaşayan öğrencilerde sosyal bilgiler dersinin afet farkındalığına etkisinin ne olduğunun belirlenmesi hedeflenmiştir. Araştırmada Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ve 2018 yılı Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı kapsamında sosyal bilgiler müfredatının farklı öğrenme alanları incelenmiş; öğrencilerin bu derslerde edindikleri bilgileri günlük yaşamla ne ölçüde ilişkilendirebildikleri değerlendirilmiştir. Deprem bilincinin sınıf düzeyi, cinsiyet, sosyo-ekonomik durum, ebeveyn eğitimi ve bölgesel risk gibi değişkenler üzerinden nasıl şekillenebileceğine ağırlık verilerek araştırma yapılmıştır. Veri toplama sürecinde Deprem Tutum Ölçeği kullanılarak Deprem Bilgi Ölçeği ile çalışma desteklenmiştir. Ölçeklerin güvenirlik katsayıları sırasıyla 0.85 ve 0.78 olarak hesaplanmıştır. Parametrik testlerle gerçekleştirilen analizlerde t-testi ve ANOVA uygulanmış, çalışmada ANOVA'da gözlenen farklar için Scheffe testi kullanılmıştır. Literatürde elde edilen verilerle uyumlu şekilde öğretmen ve öğrencilerin bilgi düzeyleri, müfredat içerikleri, coğrafi, kültürel etmenler ile uygulama yöntemlerinin afet bilinci üzerinde doğrudan etkili olabileceğine ulaşılmıştır. Sonuç olarak sosyal bilgiler dersinin deprem bölgesinde yaşayan öğrenciler üzerinde afet farkındalığı oluşturmadaki etkisinin sınırlı olduğu ortaya konulmuştur. Çalışmada öğrencilerde içselleştirme düzeyinin düşük olduğu, bilgilerin günlük yaşamla ilişkilendirilme kapasitesinin zayıf kaldığı görülmüştür. Araştırma bulgularına göre depremi yaşamış olmak, öğrencilerin bilgi ve tutum puanlarında anlamlı bir fark yaratmamıştır. Cinsiyet, sınıf düzeyi, ekonomik durum, bölgesel risk ve tatbikat katılımı gibi değişkenlerde deprem puanlarında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır. Sadece ebeveyn eğitim düzeyinin, öğrencilerin deprem puanları üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal bilgiler, deprem bilinci, öğrenci tutumu, afet eğitimi, müfredat, eğitim değişkenleri.