Derleme Dözlüğü'nde cinsiyet organlarıyla ilgili adlar üzerine bir inceleme

Dil ailelerini tespit etmede sık sık temel söz varlığı ögelerine başvurulmaktadır. Bu söz varlığı ögeleri genellikle başka dillerden ödünçlenmemekte ve değişime büyük ölçüde direnmektedir. Temel sözcükler arasında yer alan organ adlarında da aynı durum görülmektedir. Organ adlarını ana temel, ara temel ve yan temel olmak üzere üç kategoride incelemek mümkündür. Bu bağlamda cinsiyet organı adları, yan temel sözcükler içinde değerlendirilmektedir. Bunun bir nedeni dil konuşurlarının bu adlar söz konusu olduğunda mahremiyet anlayışları gereği ödünçleme mekanizmasının daha etkin bir şekilde devreye girmesi olarak gösterilmiştir. Cinsiyet organlarıyla ilgili adlandırmalarda dikkat çeken bir diğer husus da diğer organ adlarına göre bu alanda sayıca bir fazlalık olduğudur. Bu çalışmada, dil konuşurlarının cinsiyet organlarını adlandırırken ne tür yollara başvurduklarını ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışmada temel sözcükler sorunu cinsiyet organı adları bağlamında yeniden ele alınmış, cinsiyet organı adlarının yan temel sözcükler grubunda değerlendirilmesine etki eden sebepler tartışılmıştır. Türkiye Türkçesi ağızlarında yer alan cinsiyet organı adları Derleme Sözlüğü'nden taranmış, belirli ölçütlere göre sınıflandırılmış ve adlara yer yer dil bilgisel açıklamalar getirilmiştir. Çalışmada cinsiyet organı adlarının sayısı belirtilmiş ve ad çeşitliliğine neden olan sosyal sebepler üzerinden toplum dil bilimsel çözümlemeler yapılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın sonucunda cinsiyet organlarını adlandırırken genellikle araç-gereç adlarından, hayvan adlarından ve diğer organ adlarından yararlanıldığı tespit edilmiştir.