Derviş Gubârî'nin Gazavât-nâme-i Midilli adlı eserinin bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü

Kelimeler zamanla kullanıldıkları anlamlardan yavaş yavaş uzaklaşmıştır ve sonraki dönemlerde bu sözcüklerin anlaşılması zorlaşmıştır. Bu anlam karmaşasını önlemek ve kelimeleri daha iyi anlamlandırmak için çeşitli çalışmalar ve sözlükler hazırlanmıştır. Bu çalışma, 16. yy divan şairi olan Gubârî'nin, Gazavât-nâme-i Midilli adlı mesnevisinin hem bağlamlı dizinini hem de fonksiyonel hale getirilmiş sözlüğünü içermektedir. Eserdeki kelimelerin kullanıldıkları bağlama göre nasıl bir değişiklik gösterdiği ve çağrışım kazandığı ortaya çıkarılmış böylece, Gazavât-nâme-i Midilli'nin işlevsel sözlüğünü hazırlamak amaçlanmıştır. Gazavât-nâme-i Midilli üzerine Ömer Özkan'ın hazırlamış olduğu "Gazavât-nâme-i Midilli (Midilli Kıssası)" adlı eseri bulunmaktadır. Çalışmamızda bu eser temel alınmıştır ve Gubârî'nin eserinde kullandığı zengin kelime hazinesiyle sözcüklere kattığı anlamlar birleştirerek şairin kendine özgü sözvarlığını açığa çıkarmak hedeflenmiştir. Böylelikle bugüne kadar kapsamlı bir şekilde ele alınmamış olan Gazavât-nâme-i Midilli mesnevisinin bağlamlı dizinini oluşturup fonksiyonel sözlüğü oluşturulmuştur. Bu çalışma sonucunda şairin kendine özgü üslubunun ortaya çıkarılması ve başta üslup çalışmaları olmak üzere tarihsel sözlük çalışmaları, Osmanlı kültürü, savaş taktikleri, yöntemleri, savaş aletleri, coğrafi yer adları, tarihi şahsiyetler, denizcilik terimleri, bazı davranışlar ve inanışlar hakkındaki bilgilere katkı sağlanması amaçlanmıştır. Kelimeler anlamlandırılırken kaynakça bölümünde belirtildiği üzere eski-yeni birçok çalışmadan faydalanılıp Gubârî'nin eserinde kelimelere yüklediği anlam en doğru şekilde yansıtılmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Gubârî; bağlamlı dizin; işlevsel sözlük; üslûp.